Đỉnh cao của điêu khắc Tân Cổ điển

 

 

Đây là những ảnh của bức tượng Undine Rising from the Waters (Ondine emergindo das águas) bằng đá cẩm thạch trắng do nhà điêu khắc người Mỹ  Chauncey Bradley Ives (1810–1894), người dành phần lớn sự nghiệp tại Rome.

Tên gọi "Undine" bắt nguồn từ sinh vật thần thoại đại diện cho nguyên tố nước hoặc nàng tiên nước. 

Ives bắt đầu xử lý đề tài Undine từ giữa thế kỷ XIX rồi quay lại với nó vào khoảng những năm 1880–1890, tạo ra nhiều phiên bản bằng cẩm thạch. Một phiên bản lớn hiện thuộc bộ sưu tập của Yale University Art Gallery.

Điểm đặc biệt của bức tượng là kỹ thuật chạm khắc đá cẩm thạch tạo hiệu ứng lớp vải mỏng dính sát vào cơ thể như thể đang ướt nước.

Undine vốn là linh hồn của nước trong truyền thống châu Âu, nhưng câu chuyện khiến nhân vật này nổi tiếng ở thế kỷ XIX đến từ tiểu thuyết Undine của Friedrich de la Motte Fouqué, xuất bản năm 1811. Trong truyện, Undine yêu một hiệp sĩ phàm trần và nhờ tình yêu ấy mà có được linh hồn con người. Khi người chồng phản bội, luật của thế giới linh hồn buộc nàng quay trở lại để lấy mạng ông.

Ives chọn đúng khoảnh khắc Undine hiện lên từ đài phun nước. Hai cánh tay giơ cao, đầu ngửa lên, tấm màn ướt rơi từ bàn tay xuống vai rồi ôm sát cơ thể. Khuôn mặt không dữ dội hay đầy căm giận; nàng có vẻ buồn, gần như cam chịu. Chính cách xử lý ấy khiến cảnh trả thù trong truyện trở thành một hình ảnh lặng và khá đau.

Phần đáng xem nhất nằm ở tấm vải. Ives phải làm một khối đá trắng cứng và nặng tạo cảm giác mỏng, ướt, trong và dính sát vào da. Những nếp gấp sâu ở hai bên tạo sức nặng cho vải, trong khi lớp áo trên ngực, bụng và chân được gọt rất mỏng về thị giác để cơ thể dường như hiện ra phía dưới. Đây là kiểu chạm khắc “wet drapery” từng được các nhà điêu khắc Tân cổ điển thế kỷ XIX đặc biệt yêu thích vì nó cho phép họ phô diễn khả năng kiểm soát cẩm thạch.

Ives sinh tại Connecticut nhưng chuyển tới Rome năm 1844, nơi ông có điều kiện nghiên cứu trực tiếp điêu khắc Hy Lạp – La Mã và tiếp cận những xưởng đá cẩm thạch hàng đầu. Undine vì vậy mang hình thể và sự cân bằng của Tân cổ điển, nhưng câu chuyện, cảm xúc và thế giới siêu nhiên lại rất gần tinh thần Lãng mạn thế kỷ XIX.

Nếu chỉ nhìn ảnh, tấm màn có vẻ như được làm bằng một chất liệu khác phủ lên tượng. Nhưng từ mái tóc, khuôn mặt, bàn tay, cơ thể cho tới lớp vải gần như xuyên sáng ấy đều là một thứ duy nhất: cẩm thạch.

Ives không cần làm Undine dữ dội. Ông để nàng đứng đó, vừa như một người phụ nữ vừa như một cột nước đang chậm rãi có hình hài.

Một bức tượng Đẹp

 Thông tin có được từ bộ lọc AI.

 

Bức tượng trong ảnh là kiệt tác điêu khắc mang tên "West Wind" (Gió Tây).

Tác phẩm được tạo nên bởi Thomas Ridgeway Gould (1818 – 1881), một nhà điêu khắc người Mỹ nổi tiếng sinh ra tại Boston. Ông là một trong những nghệ sĩ tiêu biểu trưởng thành trong giai đoạn nghệ thuật Hoa Kỳ tìm kiếm tiếng nói riêng thông qua việc học hỏi và định cư làm việc tại Florence và Rome (Ý) – nơi có các xưởng điêu khắc cẩm thạch với kỹ thuật truyền thống chính xác tuyệt đối.  

Bức tượng được hoàn thành vào khoảng năm 1874. Đây là thời kỳ trào lưu Tân cổ điển (Neoclassicism) dần chuyển giao và hòa quyện sang phong cách Lãng mạn giàu cảm xúc và sống động hơn.

·      Bức tượng là sự nhân cách hóa một hiện tượng tự nhiên – ngọn gió Tây ấm áp của mùa xuân. Toàn bộ cơ thể người thiếu nữ toát lên vẻ uyển chuyển, dường như đang tiến về phía trước trong một chuyển động nhẹ nhàng.

·      Điểm độc đáo nhất của tác phẩm nằm ở cách Thomas Ridgeway Gould tạc dải lụa mỏng bằng đá cẩm thạch. Những nếp vải rủ, bay bổng tỳ sát vào cơ thể khỏa thân không chỉ làm tôn lên đường cong mềm mại của người phụ nữ, mà còn tạo cảm giác gió đang thực sự thổi qua lớp vải xuyên thấu.

·      Bức tượng thể hiện một khoảnh khắc chuyển động được "đóng băng" trong đá. Gương mặt người thiếu nữ cúi xuống thanh thản, tĩnh lặng đối lập với phần tà váy cuộn sóng bên dưới, tạo nên một tổng thể nghệ thuật vừa kịch tính vừa hài hòa.

Hiện nay, phiên bản gốc và nổi tiếng nhất của tác phẩm này đang được trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Nghệ thuật Memorial (Memorial Art Gallery) ở Rochester, New York.

Nàng đứng giữa ranh giới mong manh của đá và sự sống. Một chân làm trụ, chân kia thư giãn; thân người uốn thành đường cong chữ S, đầu nghiêng nhẹ, vai và hông lệch nhau tạo nên một thế cân bằng đầy duyên dáng. Hai cánh tay mở về hai hướng, khiến pho tượng dù đứng yên vẫn gợi một chuyển động mềm mại. Mái tóc gợn sóng, ánh mắt khẽ cúi, nụ cười e ấp, tất cả mang vẻ đẹp thanh khiết như vừa bước ra từ một miền thần thoại.

Tuyệt nhất là những nếp vải. Dưới bàn tay người nghệ sĩ, đá bỗng hóa thành lụa: mềm mại, nhẹ tênh, ôm theo từng đường cong rồi buông xuống như đang đón một làn gió vô hình. Cái lạnh của đá như tan biến, chỉ còn lại hơi thở của sự sống và cái đẹp.

Và có lẽ, điều khiến ta say đắm không chỉ là một thân hình hoàn mỹ, mà là tuổi xuân được lưu lại trong khoảnh khắc đẹp đến mức dường như là vĩnh cửu

 

Ngôn ngữ của đá: Những kiệt tác điêu khắc cận đại

 

Từ xa xưa, con người đã luôn mong muốn tìm cách lưu giữ lại hoặc diễn đạt những điều đẹp đẽ, những khoảnh khắc chân thực nhất của cuộc sống. Có khi bằng lời thơ, có khi bằng hội họa, và có khi chỉ từ một khối đá lạnh lẽo, người nghệ sĩ đã thổi vào đó hình hài, cảm xúc và cả những câu chuyện của con người.

Điêu khắc có lẽ là một trong những nghệ thuật kỳ lạ nhất. Người nghệ sĩ không chỉ tạo ra một hình dáng đẹp, mà còn phải làm cho đá, đồng hay những vật liệu vô tri ấy biết “nói”. Một ánh mắt, một nụ cười, một cử chỉ yêu thương hay một khoảnh khắc đau đớn đều có thể được giữ lại qua hàng trăm năm.

Thời kỳ cận đại, đặc biệt trong thế kỷ XVIII và XIX, đã để lại cho nhân loại nhiều kiệt tác điêu khắc nổi tiếng. Những tác phẩm ấy không chỉ cho thấy sự tài hoa của người nghệ sĩ mà còn phản ánh những câu chuyện về tình yêu, niềm tin, bi kịch và khát vọng của con người.

Mời các bạn cùng ngắm nhìn một vài tác phẩm (trong số rất nhiều) mà mỗi lần chiêm ngưỡng, ta vẫn có cảm giác như đang gặp lại một khoảnh khắc của quá khứ, nơi cái đẹp đã vượt qua giới hạn của thời gian.

Psyche được hồi sinh nhờ nụ hôn của thần Cupid (tên gốc: Psyche Revived by Cupid's Kiss) là kiệt tác điêu khắc Tân cổ điển bằng đá cẩm thạch của nghệ sĩ người Ý Antonio Canova, được thực hiện từ năm 1787 đến 1793.

Phiên bản gốc nổi tiếng nhất hiện đang được trưng bày tại bảo tàng Louvre ở Paris, Pháp. Một phiên bản khác (làm sau đó) đang nằm trong bộ sưu tập tại Bảo tàng Hermitage ở St. Petersburg, Nga.

Điều khiến người xem rung động trước tác phẩm của Antonio Canova có lẽ không chỉ là vẻ đẹp hoàn hảo của hai cơ thể bằng đá cẩm thạch, mà còn là khoảnh khắc rất mong manh mà người nghệ sĩ đã lựa chọn để lưu giữ.

Cupid không chỉ đánh thức Psyche bằng một nụ hôn, mà dường như còn đánh thức cả niềm tin, tình yêu và sự sống sau những thử thách đau khổ. Đôi tay của hai nhân vật nhẹ nhàng chạm vào nhau, đôi cánh của vị thần tình yêu mở ra, tất cả tạo nên cảm giác như thời gian đang dừng lại trước một khoảnh khắc hạnh phúc.

Đá vốn lạnh và vô tri, nhưng qua bàn tay của Canova lại trở nên mềm mại như làn da, có hơi thở và cảm xúc. Có lẽ đó chính là điều kỳ diệu của điêu khắc: làm cho một vật thể bất động trở thành nơi lưu giữ những rung động rất con người.

  

Kỵ sĩ Đồng (The Bronze Horseman)

Tác giả: Étienne Maurice Falconet (năm 1782)

Đặc điểm: Bức tượng đài bằng đồng nổi tiếng tại Saint Petersburg (Nga) tôn vinh Sa hoàng Pyotr Đại đế đang cưỡi ngựa. Bức tượng thể hiện sức mạnh, quyền uy và khát vọng vươn lên của nước Nga, là một trong những điểm nhấn của trường phái Tân cổ điển.

 

Nụ hôn (The Kiss) là tác phẩm điêu khắc bằng đá cẩm thạch nổi tiếng nhất của nhà điêu khắc người Pháp Auguste Rodin, được thực hiện từ khoảng năm 1888–1889. Tượng khắc họa khoảnh khắc ân ái nồng cháy giữa hai nhân vật trong trường ca Thần Khúc của Dante

Phiên bản đá cẩm thạch hoàn thiện lớn nhất hiện được trưng bày tại Bảo tàng Rodin (Musée Rodin) ở Paris, Pháp.

Nếu Psyche và Cupid là khoảnh khắc tình yêu được hồi sinh, thì The Kiss của Auguste Rodin lại giữ lại một giây phút tình yêu còn đang dang dở.

Điều đặc biệt là đôi môi của hai nhân vật không thực sự chạm vào nhau. Chính khoảng cách rất nhỏ ấy lại khiến người xem cảm nhận được nhiều hơn: sự chờ đợi, sự khao khát và cả vẻ đẹp của một cảm xúc chưa hoàn toàn được nói ra.

Rodin không cố tạo nên sự hoàn hảo lạnh lùng như nhiều tác phẩm cổ điển, ông để lại dấu vết của bàn tay trên bề mặt đá, để khối cẩm thạch vừa có sự mạnh mẽ của vật chất, vừa có sự sống của con người.

Có lẽ vì vậy mà The Kiss vượt ra ngoài câu chuyện của Dante để trở thành hình ảnh chung của tình yêu, một cảm xúc mà con người ở bất kỳ thời đại nào cũng có thể nhận ra mình trong đó.

Cơn thịnh nộ của Athamas, tác phẩm của John Flaxman (1755-1826).

Bức tượng khắc họa một cảnh bi thảm trong thần thoại Hy Lạp, nơi Vua Athamas điên loạn đang giết chết con trai mình là Léarchus.

Hiện tại, tác phẩm này được lưu giữ và trưng bày tại Ickworth House ở Suffolk, Anh.   

 

UGOLINO VÀ CÁC CON (Ugolino and His Sons)

Điêu khắc gia Pháp: Jean-Baptiste Carpeaux (1827-1875). 

Vật liệu: Đá cẩm thạch; Kích thước: 198 × 150 × 111 cm.

Tạo năm: 1865-1867

Kiệt tác bằng đá cẩm thạch này, được trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan - New York, đã tái hiện sống động tác phẩm Địa ngục của Dante (Dante’s Inferno).

Nếu những tác phẩm về tình yêu đem đến vẻ đẹp của sự dịu dàng, thì Ugolino và các con của Jean-Baptiste Carpeaux lại khiến người xem đối diện với một mặt khác của con người: nỗi đau, sự tuyệt vọng và bản năng bảo vệ những người mình yêu thương.

Lấy cảm hứng từ Địa ngục của Dante, tác phẩm không chỉ kể về một bi kịch trong quá khứ, mà còn diễn tả nỗi giằng xé trong tâm hồn con người. Ánh mắt tuyệt vọng của Ugolino, những thân hình nhỏ bé của các con bên cạnh ông, từng cơ bắp căng thẳng như đang kể lại một câu chuyện không cần lời.

Điều đáng kinh ngạc là từ một khối đá cẩm thạch, Carpeaux đã tạo nên cảm giác về sự sống đang hiện hữu: nỗi sợ hãi, sự bất lực và tình thương của một người cha trước hoàn cảnh không thể cứu vãn.

Đôi khi, vẻ đẹp trong nghệ thuật không chỉ đến từ niềm vui hay sự hoàn mỹ, mà còn từ khả năng khiến chúng ta cảm nhận sâu sắc hơn về thân phận con người.

VIỆC TÌM THẤY MOSES (The Finding of Moses / El hallazgo de Moisés)

- Điêu khắc gia Ý: Francesco Barzaghi (1839-1892)

- Vật liệu: Đá cẩm thạch trắng

- Kích thước: cao 165 cm

- Năm: 1869

Bức tượng mô tả cảnh trong Kinh Thánh về việc cứu sống hài nhi Moses khỏi dòng nước sông Nile. Nó thể hiện một công chúa Ai Cập (con gái của Pharaoh) đang cầm một chiếc giỏ đan có chứa đứa trẻ được tìm thấy.

Tác phẩm được thực hiện theo truyền thống tinh tế nhất của điêu khắc hiện thực và tân cổ điển Ý thế kỷ 19. Nghệ sĩ đã khéo léo nắm bắt những chi tiết tinh tế và phức tạp: chiếc mũ đội đầu truyền thống của công chúa, chiếc vòng cổ nàng đeo, kết cấu của vải và kiểu đan của chiếc giỏ, tất cả đều tương phản với làn da mềm mại của em bé

.....

Có lẽ điều làm nên sức sống lâu bền của những tác phẩm điêu khắc không chỉ nằm ở kỹ thuật tài hoa của người nghệ sĩ, mà còn ở khả năng giữ lại những cảm xúc rất con người.

Qua hàng trăm năm, những khối đá, những pho tượng bằng đồng vẫn đứng đó, lặng im nhưng không hề câm lặng. Chúng kể lại cho chúng ta nghe về tình yêu, nỗi đau, niềm tin và khát vọng, những điều dù thời gian trôi qua vẫn luôn thuộc về con người.