13 bí quyết dưỡng sinh của Danh Y Tôn Tư Mạc

 

Tôn Tư Mạc tôn sùng đạo dưỡng sinh. Ông cho rằng, nếu người bệnh khéo chăm sóc và giữ gìn sức khỏe thì sẽ có thể vô bệnh. Chỉ cần “Lương y trị bệnh với các phương thuốc và châm cứu”, thì “Thân thể có thể hết bệnh, trời đất có thể tiêu tai ương”.

Sau đây là 13 bí quyết dưỡng sinh đơn giản giúp cường thân kiện thể, nâng cao tuổi thọ, sức khỏe dẻo dai hơn nếu được áp dụng thường xuyên. Chỉ cần thực hiện trong 10 - 15 phút mỗi ngày, chúng ta có thể thay đổi cơ thể bản thân.

1. Thường xuyên lắc đầu

Chống hai tay lên hông, nhắm mắt, cúi đầu và từ từ quay đầu sang phải, rồi từ từ trở lại vị trí cũ. Thực hiện tổng cộng 6 lần rồi lặp lại theo chiều ngược lại. Thực hiện động tác này thường xuyên có thể giúp đầu óc bạn linh hoạt. Lưu ý thực hiện động tác từ từ, nếu không bạn sẽ cảm thấy chóng mặt.

2. Thường xuyên vuốt đầu

Xoa hai lòng bàn tay vào nhau đến khi ấm lên, sau đó bắt đầu vuốt từ trán, đi dần lên trên đầu, vòng xuống gáy rồi quay về cổ. Mỗi sáng tối nên thực hiện 10 lần.

Phần đầu có nhiều huyệt đạo quan trọng, thường xuyên làm động tác dưỡng sinh đơn giản này có thể ngăn ngừa chứng đau đầu, ù tai, bạc tóc và rụng tóc.

3. Thường xuyên đảo mắt

Nhắm mắt lại, sau đó mở ra thật mạnh, đảo tròng mắt theo hình tròn ngược chiều kim đồng hồ, lần lượt sang phải, lên trên, sang trái, đi xuống và tiếp tục lặp lại liên tục 3 vòng như vậy, rồi lặp lại theo chiều kim đồng hồ 3 vòng.

Động tác này giúp bảo vệ sức khỏe đôi mắt và rất tốt cho người đang bị tật cận thị.

4. Thường xuyên massa tai

Dùng lòng bàn tay che hai lỗ tai, từ từ ấn vào trong, khi buông ra nên nghe thấy tiếp “phập”. Lặp lại 10 lần.

Dùng lòng bàn tay ấn vào tai, lấy ngón trỏ day day huyệt Phong trì ở sau đầu khoảng 10 lần.

Thực hiện hai động tác dưỡng sinh này trước và sau khi đi ngủ mỗi ngày để tăng cường trí nhớ và thính giác.

5. Thường xuyên gõ răng

Miệng hơi khép hờ, gõ nhẹ hai hàm răng trên và dưới vào nhau sao cho phát ra âm thanh. Gõ răng chia ra khá phức tạp, như nửa hàm bên trái gõ vào nhau thì gọi là “minh thiên chung”, nửa hàm bên phải gõ vào nhau gọi là “kích thiên minh”… nhưng thông thường chỉ cần hai hàm răng va vào nhau là được.

Thực hiện 36 lần. Động tác này có thể thông kinh mạch xung quanh vùng hàm, giữ cho tinh thần minh mẫn, tăng cường khả năng hấp thụ của đường tiêu hóa, ngăn ngừa sâu răng và thoái hóa khớp hàm.

6. Thường xuyên cuốn lưỡi

Làm động tác cuốn đầu lưỡi lên rồi đưa sâu vào trong cổ họng. Người mới tập thì cuốn lưỡi chống lên vòm họng, từ từ tập đưa vào trong, có tác dụng kích thích thành cổ họng, khoang miệng, thúc đẩy khí huyết vận hành cục bộ. Cuốn lưỡi sẽ kích thích làm cho nước bọt trong khoang miệng phân tiết ra nhiều, khi đã đầy miệng thì từ từ nuốt xuống, thường là chia làm 3 lần, yêu cầu nuốt xuống phải có tiếng “ực”.

Y học hiện đại cho thấy, trong nước bọt có rất nhiều loại enzyme, vừa giúp hỗ trợ tiêu hóa lại vừa phân giải độc tố, tiêu diệt tế bào ung thư. Vì vậy Đạo giáo cho rằng nuốt nước bọt có thể tẩy trừ độc khí, uế khí trong nội tạng là có cơ sở.

7. Thường xuyên rửa mặt

Xoa lòng bàn tay 36 lần cho ấm lên, sau đó vuốt mặt như thực hiện rửa mặt bình thường. Làm động tác này này thường xuyên có thể giúp làn da hồng hào và sáng bóng mà không có nếp nhăn.

8. Thường xuyên xoay người

Khi vặn người sang trái thì tay phải ở trước bụng, tay trái ở sau lưng. Tay phải ở trước vỗ nhẹ vào bụng dưới, tay trái ở sau vỗ nhẹ vào huyệt Mệnh môn nằm ở vùng lõm của đốt xương sống thứ 14 , đây thuộc vị trí phía dưới của đốt thắt lưng thứ 2 (L2) tức tương đương với vị trí của rốn ở phía trước. Sau đó vặn người theo chiều ngược ngại.

Thực hiện ít nhất 50 lần, nhưng 100 lần sẽ tốt hơn. Vận động tay chân nhịp nhàng cùng cơ thể theo cách này sẽ giúp ruột và dạ dày khỏe hơn, tăng cường khí thận, ngăn ngừa chứng khó tiêu, đau dạ dày và đau thắt lưng.

9. Thường xuyên xoa bụng

Xoa tay 36 lần cho ấm lên, sau khi làm nóng tay thì bắt chéo tay, đặt lên bụng và xoa theo chiều kim đồng hồ quanh rốn với phạm vi to dần. Thực hiện 36 lần. Động tác dưỡng sinh này giúp tăng cường quá trình tiêu hóa, hấp thụ và giảm nguy cơ bị chướng bụng.

10. Thường xuyên luyện khí thân dưới

Khi hít vào, thắt chặt các cơ xung quanh vùng hậu môn. Giữ hơi thở của bạn trong vài giây cho đến khi bạn không thể chịu đựng được, sau đó thở ra và thư giãn. Bạn có thể thực hành bất cứ lúc nào. Tốt nhất nên thực hiện 20 - 30 lần vào mỗi buổi sáng và tối. Tương truyền, động tác này là bài tập đáng tự hào nhất của Vua Càn Long để giữ gìn sức khỏe.

11. Thường xuyên xoay đầu gối

Đặt hai bàn chân song song, đầu gối sát vào nhau, người hơi chùng gối, dùng hai tay giữ ôm 2 đầu gối, lần lượt xoay sang trái và phải. Thực hiện 20 lần. Bài tập này có thể tăng cường sự dẻo dai cho các dây chằng gối, khớp gối. Muốn dưỡng sinh và kéo dài tuổi thọ, hãy bắt đầu từ đôi chân.

12. Thường xuyên xoa chân

Xoa bàn chân trái bằng tay phải và bàn chân phải bằng tay trái. Xoa từ gót chân lên đến ngón chân, sau đó xoa từ gót chân trở xuống, tổng cộng lặp lại 36 lần. Dùng hai ngón tay thay phiên nhau ấn huyệt Dũng Tuyền dưới lòng bàn chân, lặp lại 50 lần.

Lòng bàn chân là nơi tập trung nhiều huyệt vị, kinh mạch quan trọng nên xoa bóp thường xuyên có thể tăng cường chức năng ngũ tạng, chữa mất ngủ, cân bằng huyết áp, giảm đau nhức đầu.

13. Thường xuyên tản bộ

Hãy thẳng lưng, bước đi thoải mái, tự nhiên, lòng không suy nghĩ chuyện vướng bận và thưởng thức phong cảnh trên đường đi. Bách bộ luôn là một hình thức vận động hữu ích, có tác động tích cực tới sức khỏe một cách rõ rệt.

 

 

Quan điểm của Trung Y về ăn uống

 Từ trang Vạn điều hay

 

Khi nhắc đến Trung y (y học Trung quốc), phần lớn người ta nghĩ ngay đến thang thuốc, kim châm hay châm cứu. Nhưng ít ai biết rằng, các bậc danh y như Hoa Đà, Tôn Tư Mạc, Lý Thời Trân, những cây đại thụ trong y học phương Đông, đều coi trọng một điều tưởng chừng bình thường nhất: Ăn - Uống.

Ăn uống không đơn thuần là nuôi thân, mà là hành trình dưỡng Đạo

Trong tư tưởng Đạo gia, con người là một phần của tiểu vũ trụ, sống hòa điệu với đại vũ trụ. Dưỡng sinh không phải chỉ để trường thọ, mà là phương pháp sống thuận với Đạo. Trong đó, ăn uống giữ vai trò trung tâm: tiếp nhận năng lượng từ thiên nhiên, từ ngũ cốc, rau củ, thực phẩm theo mùa, để nuôi dưỡng khí huyết, điều hòa âm dương.

Tôn Tư Mạc (541–682), bậc Thánh y thời Tùy Đường, từng nói: “Người muốn sống thọ, trước hết phải điều hòa ẩm thực. Ăn uống vô độ, dù có uống thuốc thần tiên cũng vô ích.”

Ông khuyên người đời phòng bệnh hơn chữa bệnh. Chính ông tự tay chọn thực phẩm, hái thuốc theo mùa, ăn uống giản dị, ẩn cư nơi núi rừng, sống khỏe mạnh đến hơn trăm tuổi. Với ông, ăn là một hành vi trị bệnh, là tu dưỡng mỗi ngày.

Một lần, có người nghèo tìm ông xin thuốc. Ông không cho toa ngay, chỉ dặn: “Về, mỗi sáng uống một bát cháo gạo lứt, thêm một lát gừng. Ba tháng quay lại.” Sau đó người ấy khỏi bệnh mà không dùng đến một viên thuốc nào.

Không chỉ là ăn uống, Trung y còn coi vận động là yếu tố then chốt hỗ trợ tiêu hóa, điều hòa khí huyết.

Hoa Đà (145–208), vị danh y thời Tam Quốc, không chỉ nổi tiếng với khả năng phẫu thuật mà còn là người sáng tạo ra bài Ngũ Cầm Hí, ông mô phỏng động tác của hổ, hươu, gấu, vượn, chim. Bài tập kết hợp hít thở, vận động nhẹ nhàng giúp khí huyết lưu thông, hỗ trợ tiêu hóa, giải uế khí từ thực phẩm.

Hoa Đà nói: “Người ăn uống có tiết chế, vận động điều hòa, tâm không phiền não, thì sống đến trăm tuổi vẫn chưa già.” Khi có người hỏi về thuốc trường sinh, ông chỉ mỉm cười, chỉ vào bát cơm lứt, chén trà ấm và một bài tập sáng sớm giữa sương mai.

Đến đời Minh, Lý Thời Trân (1518–1593), danh y và là tác giả bộ “Bản Thảo Cương Mục”, tiếp tục khẳng định: “Thức ăn là gốc, thuốc là ngọn. Nếu muốn không bệnh, thì gốc phải vững.”

Trong hơn 1.800 loại dược liệu mà ông ghi chép, rất nhiều là thực phẩm quen thuộc: vỏ quýt khô, củ sen, ý dĩ, đậu đỏ… Ông không chỉ ghi công dụng mà còn hướng dẫn cách nấu, cách phối hợp món ăn theo âm dương ngũ hành.

Ví dụ, người tâm nhiệt nên dùng vị đắng như khổ qua, lá sen để thanh tâm hỏa; người tỳ hư dùng vị ngọt như khoai lang, đậu xanh để bổ trung tiêu; người phổi yếu cần vị cay nhẹ như gừng, hành để phát tán biểu tà. Mỗi món ăn là một phương thuốc mềm mại, đi vào cơ thể không gây phản ứng phụ, mà bồi bổ lâu dài.

Tôn Tư Mạc cũng dạy: “Người ở phương Bắc nên ăn thịt dê, người phương Nam nên ăn cá và rau. Người già ăn mềm, người trẻ ăn cứng. Làm ruộng ăn mặn, làm văn nên ăn thanh.” Điều này không chỉ là dinh dưỡng, mà là sống hợp khí hậu, hợp thể chất, hợp công việc. Đó là trí tuệ ứng dụng.

Cả ba vị danh y sống cách nhau hàng trăm năm, nhưng cùng chung một nhận thức: ăn uống là tu thân, là giữ Đạo.

Họ không tuyệt đối hóa thực phẩm, không cực đoan trong kiêng khem. Họ dạy người đời hiểu rõ thể chất, sống đúng tiết khí, ăn đúng lúc – đúng vị – đúng lượng. Không cần thần dược, không cần đắt đỏ. Một chén cháo, một nắm đậu, một củ gừng, nếu dùng đúng, thì còn hơn cả ngàn viên thuốc.

Trong thời hiện đại, người ta ăn để no, để ngon, để thỏa mãn. Nhưng Trung y nhắc nhở ta rằng: mỗi bữa ăn là một chọn lựa cho sức khỏe tương lai. Là một hành vi đạo đức với chính cơ thể mình.

Dưỡng sinh, xét đến cùng, không nằm trong sách vở cao siêu, mà ở cách ta nâng niu từng bữa cơm thường ngày. Biết ăn, biết sống, chính là biết giữ gìn sinh mệnh, một cách khiêm nhường mà sâu sắc.

 

Dưỡng Thận

 Đông Y Đường

 

Trong Đông y, Thận được coi là “cội nguồn của tiên thiên” – gốc rễ của sự sống, là phần khí chất cha mẹ truyền lại.

 Thận chủ về tàng tinh, chủ thủy, chủ cốt tủy, ảnh hưởng đến sinh dục, sinh sản, tóc, xương, thính lực và ý chí. Khi Thận suy yếu, ta có thể thấy các biểu hiện như: mỏi lưng gối, lạnh tay chân, suy giảm sinh lý, mất ngủ, tiểu đêm, chóng mặt, rụng tóc, suy giảm trí nhớ…

Bản chất của Thận là ưa tĩnh, ghét động, thích được dưỡng từ từ, không thể bổ gấp, bổ vội. Điều đặc biệt là có nhiều cách tự nhiên giúp Thận khí được nuôi dưỡng và phục hồi, nếu bạn kiên trì làm những điều này hàng ngày:

1️ Duy trì nếp sống điều độ - gần gũi thiên nhiên:

- Tránh lao lực và dục vọng quá độ: Lao lực, lo nghĩ quá nhiều làm tổn thương Thận khí. Phòng sự quá độ là nguyên nhân hàng đầu gây Thận hư.

- Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng lưng, rốn, gan bàn chân: Vì Thận chủ hàn, thích ấm – ghét lạnh, đặc biệt là người thời nay hay ngồi phòng máy lạnh, uống nước đá lạnh.

2️ Ăn uống để dưỡng Thận:

- Ăn uống thực phẩm ấm nóng, tránh xa đồ sống lạnh để bảo tồn dương khí của Thận.

- Bổ Thận dương: thịt dê, nhung hươu, hạt óc chó,…

- Bổ Thận âm: mè đen, mộc nhĩ, hải sâm, câu kỷ tử, đậu đen, hạt lanh,…

3️ Tập luyện để dưỡng Thận:

- Day bấm huyệt đạo: Huyệt Dũng tuyền (lòng bàn chân), Mệnh môn (lưng), Quan nguyên (dưới rốn), Thận du (sát hai bên cột sống, ngang rốn) – giúp ích cho Thận khí.

- Gõ răng – Giao tiếp với tủy xương: “Thận chủ cốt tủy, răng là phần còn lại của xương”. Gõ nhẹ hàm răng trên và dưới vào nhau giúp kích thích tủy, sinh nước bọt. Khi nước bọt đầy miệng, nuốt xuống – gọi là “Kim tân ngọc dịch”, giúp ích cho Thận, kiện não, tăng sinh lực.

- Đứng kiễng chân: đứng trên đầu ngón chân, nâng và hạ gót chân nhẹ nhàng mỗi ngày. Động tác này thúc đẩy lưu thông khí huyết, giúp Thận khí đi lên, Tâm khí đi xuống, cân bằng âm dương trong cơ thể. Đây là bài tập cổ truyền được khuyên dùng trong nhiều sách dưỡng sinh.

- Xoa tai: tai là nơi Thận khai khiếu, lại chứa nhiều huyệt đạo quan trọng. Dùng ngón tay xoa và kéo nhẹ vành tai, day nhẹ dái tai đến khi ấm nóng lên. Mỗi ngày 2–3 lần giúp điều hòa Thận khí, tăng cường sức khỏe toàn thân.

- Xoa bụng và thắt lưng trước khi ngủ: tăng lưu thông khí huyết, ấm bụng, ấm Thận.

4️ Giữ tâm trí tĩnh lặng, sống có mục tiêu:

- Thận chủ “Chí” – là ý chí, nghị lực, niềm tin sống. Người hay sợ hãi, thiếu quyết đoán – đều liên quan đến Thận hư. Do đó:

Thiền định – hít thở sâu – ghi chép cảm xúc mỗi ngày giúp trấn tâm, dưỡng chí.

- Sống chân thật, hướng thiện, tránh ganh tỵ – lo âu – giận dữ cũng chính là dưỡng Thận.

* Kết luận:

✅ Bổ Thận không chỉ là chuyện dùng thuốc, mà là nghệ thuật sống dưỡng sinh lâu dài. Chỉ cần ăn đúng, nghỉ đủ, tập luyện và giữ tinh thần tích cực, bạn đã đang làm “thuốc bổ Thận” tự nhiên và bền vững nhất.

✅ Quan trọng hơn, bổ Thận không thể nóng vội.

Giống như cây cần thời gian để bén rễ và sinh trưởng, Thận khí cần sự tích lũy đều đặn, từ tốn. Càng vội vã, càng dễ phạm sai lầm – dùng sai thuốc, tập luyện quá sức hay lạm dụng thực phẩm bổ – lại khiến Thận tổn thương thêm.

✅ Vì vậy, hãy kiên nhẫn, đều đặn và sống thuận tự nhiên – đó chính là con đường dưỡng Thận chân chính.