Ánh sáng trong bóng tối (tên do Gem đặt)

 Nhặt đâu đó trên đường

 

Tranh do Gem minh họa khi đọc nội dung bài viết

 

 

Giữa trưa nắng như đổ lửa, tôi tình cờ gặp một cô gái trẻ đang bán vé số bên đường. Trên tay em là xấp vé số đã nhàu đi vì mồ hôi và nắng gắt. Điều khiến tôi chú ý hơn cả là đôi mắt em không còn nhìn thấy ánh sáng.

Lúc đó, tôi đùa rằng mình đang thất nghiệp, trong người chẳng còn đồng nào và hỏi em có thể cho tôi mượn 20.000 đồng để mua cơm không.

Tôi nghĩ em sẽ từ chối. Nhưng không.

Em lục trong túi, lấy ra 20.000 đồng rồi đưa cho tôi ngay (*). Đó là số tiền được góp nhặt từ việc bán hơn trăm nghìn đồng vé số cả buổi sáng.

Tôi hỏi:

– Sao em lại cho anh tiền?

Em cười nhẹ:

– Em nghe anh nói khó khăn nên em thương. Em cũng khổ mà anh. Em không thấy đường, nhưng còn đi lại được là may mắn rồi. Trước đây có nhiều cụ già thiếu thốn xin em vài chục nghìn, em giúp được thì giúp. Ai khó quá thì mình san sẻ chút, để người ta có cái ăn qua ngày.

Nghe những lời ấy, tôi bỗng thấy nghẹn lòng.

Có những người chẳng có gì trong tay, nhưng lại sẵn sàng cho đi nhiều hơn những người dư dả. Em không giàu tiền bạc, nhưng giàu lòng trắc ẩn.

Để đáp lại tấm lòng đó, tôi mua ủng hộ em 10 tờ vé số và gửi tặng em 500.000 đồng.

Khi cầm số tiền trên tay, em nở một nụ cười thật tươi. Dù đôi mắt không nhìn thấy ánh sáng, nhưng nụ cười ấy lại khiến mọi thứ quanh tôi như bừng sáng hơn.

Khoảnh khắc ấy làm tôi hiểu rằng, giá trị của một con người không nằm ở chỗ họ có bao nhiêu, mà nằm ở việc họ sẵn sàng chia sẻ bao nhiêu khi chính mình cũng đang thiếu thốn.

(*): Đừng nghĩ người khiếm thị không nhận biết được tiền và mệnh giá của nó. Trời thương, bù đắp cái thiếu sót đó bằng cảm giác và thính giác… rất nhạy, thậm chí họ còn phân biệt rõ tiền thật giả đó.

 

Văn hóa Bắc – Nam: Hai dòng chảy làm nên một bản sắc Việt (tên do ChatGPT đặt)

Có sự hợp tác với ChatGPT trong việc chọn lựa cách diễn giải và biên tập.

 

 

Ảnh do ChatGPT tạo.

 Có một điều khá thú vị trong đời sống người Việt mình: chỉ cần nghe giọng nói, nhìn cách ăn uống, cách giao tiếp hay một vài thói quen nhỏ, người ta đôi khi có thể đoán được một người đến từ vùng nào.

Nhưng càng đi nhiều, càng đọc nhiều, tôi lại càng thấy những khác biệt ấy không phải là khoảng cách, càng không phải là lý do để so sánh nơi này hơn nơi kia. Nó giống như những lớp phù sa của thời gian bồi đắp lên từng vùng đất, mỗi nơi giữ lại một dáng vẻ riêng.

Có lẽ vì miền Bắc là một trong những vùng đất sớm định hình văn hóa Việt, nên trong đời sống đậm dấu ấn của truyền thống, của làng xã, của những phép tắc được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Người ta coi trọng lễ nghĩa, gia đình, họ hàng, sự trước sau trong cách ứng xử.

Còn miền Nam lại là câu chuyện của những cuộc lên đường. Những người rời quê đi mở đất mang theo vốn sống, phong tục, niềm tin và cả nỗi nhớ quê nhà. Nhưng khi đến vùng đất mới, họ phải học cách thích nghi, phải sống cùng những cộng đồng dân tộc khác nhau. Chính sự giao thoa ấy tạo nên một tính cách cởi mở, linh hoạt và dễ đón nhận cái mới.

Nhìn vào phong tục cưới hỏi, ta có thể thấy rõ hai cách giữ gìn văn hóa.

Ở miền Bắc, một đám cưới truyền thống thường trải qua nhiều nghi lễ: chạm ngõ, ăn hỏi, cưới xin. Những lễ vật như trầu cau, cốm, bánh phu thê... không chỉ là vật phẩm mà còn là cách hai gia đình thể hiện sự trân trọng, gắn kết và lời hứa với nhau. Đằng sau sự cầu kỳ ấy là một quan niệm lâu đời: hôn nhân không chỉ là chuyện của hai người mà còn là sự kết nối của hai gia đình.

Còn ở miền Nam, trong quá trình khai phá vùng đất mới, nhiều phong tục được giản lược để phù hợp hơn với hoàn cảnh sống. Lễ hỏi và lễ cưới ở nhiều nơi có thể gộp lại, nhưng nghi thức lên đèn trong lễ cưới lại giữ một ý nghĩa rất sâu sắc: ngọn lửa là biểu tượng của sự tiếp nối giữa tổ tiên và thế hệ sau.

Một bên coi trọng sự đầy đủ của nghi lễ, một bên coi trọng sự thuận tiện và tình cảm. Nhưng suy cho cùng, cả hai đều hướng về một điều giống nhau: mong muốn một gia đình mới được tổ tiên chứng giám và cuộc sống được tốt đẹp hơn.

Sự khác biệt ấy cũng thể hiện trong văn học, tựa như:

“Truyện Kiều” của Nguyễn Du là đỉnh cao của dòng văn chương bác học, nơi mỗi câu chữ đều được gọt giũa để gửi gắm những suy tư về thân phận con người.

Trong khi đó, “Lục Vân Tiên” của Nguyễn Đình Chiểu lại gần với đời sống người dân Nam Bộ hơn. Cách kể chuyện giản dị, dễ nhớ, dễ truyền miệng, bởi mục đích không chỉ là thưởng thức văn chương mà còn là gửi gắm đạo lý làm người.

Một bên thiên về sự chiêm nghiệm, một bên thiên về sự lan tỏa. Nhưng cả hai đều xuất phát từ tâm hồn Việt: biết yêu cái đẹp và coi trọng nghĩa tình.

Sự khác biệt ấy còn thể hiện rất rõ trong mâm cơm hàng ngày. Người Bắc thường chú trọng sự hài hòa, thanh vị, giữ cái tinh của từng nguyên liệu. Người Nam lại có xu hướng kết hợp mạnh hơn, nhiều màu sắc hơn, tận dụng sự phong phú của sản vật miền đất mới.

Nhưng rồi theo thời gian, phở Bắc có mặt trong Nam, bánh tét Nam quen thuộc ở nhiều nơi ngoài Bắc. Văn hóa, suy cho cùng, không đứng yên trong một vùng đất; nó luôn vận động cùng con người.

Nghĩ kỹ thì hai nét tính cách ấy đều bắt nguồn từ một điều giống nhau: con người Việt Nam luôn tìm cách tồn tại và xây dựng cuộc sống trong hoàn cảnh của mình.

Người miền Bắc sống trong một không gian văn hóa lâu đời, nơi nhiều thế hệ trải qua những biến động của lịch sử, thiên tai và cuộc sống cộng đồng, nên hình thành thói quen gìn giữ, tích lũy và coi trọng nền nếp.

Người miền Nam đối diện với vùng đất mới, rộng lớn, nhiều thử thách, nên học cách hòa nhập, hợp tác và lược bỏ những hình thức không còn phù hợp với hoàn cảnh mới.

Một bên giữ cái đã có, một bên tạo ra cái mới. Một bên giống như gốc cây lâu năm, một bên như cành non vươn về phía nắng.

Nhưng tất cả vẫn chung một thân cây Việt Nam.

Có lẽ, khi hiểu được mỗi vùng đất đã đi qua một hành trình riêng, ta sẽ biết trân trọng sự khác biệt thay vì biến nó thành khoảng cách. Bởi một cây cổ thụ không thể chỉ có một cành, và một đất nước cũng không thể chỉ có một sắc màu.

Ngôn ngữ của đá: Những kiệt tác điêu khắc cận đại

 

Từ xa xưa, con người đã luôn mong muốn tìm cách lưu giữ lại hoặc diễn đạt những điều đẹp đẽ, những khoảnh khắc chân thực nhất của cuộc sống. Có khi bằng lời thơ, có khi bằng hội họa, và có khi chỉ từ một khối đá lạnh lẽo, người nghệ sĩ đã thổi vào đó hình hài, cảm xúc và cả những câu chuyện của con người.

Điêu khắc có lẽ là một trong những nghệ thuật kỳ lạ nhất. Người nghệ sĩ không chỉ tạo ra một hình dáng đẹp, mà còn phải làm cho đá, đồng hay những vật liệu vô tri ấy biết “nói”. Một ánh mắt, một nụ cười, một cử chỉ yêu thương hay một khoảnh khắc đau đớn đều có thể được giữ lại qua hàng trăm năm.

Thời kỳ cận đại, đặc biệt trong thế kỷ XVIII và XIX, đã để lại cho nhân loại nhiều kiệt tác điêu khắc nổi tiếng. Những tác phẩm ấy không chỉ cho thấy sự tài hoa của người nghệ sĩ mà còn phản ánh những câu chuyện về tình yêu, niềm tin, bi kịch và khát vọng của con người.

Mời các bạn cùng ngắm nhìn một vài tác phẩm (trong số rất nhiều) mà mỗi lần chiêm ngưỡng, ta vẫn có cảm giác như đang gặp lại một khoảnh khắc của quá khứ, nơi cái đẹp đã vượt qua giới hạn của thời gian.

Psyche được hồi sinh nhờ nụ hôn của thần Cupid (tên gốc: Psyche Revived by Cupid's Kiss) là kiệt tác điêu khắc Tân cổ điển bằng đá cẩm thạch của nghệ sĩ người Ý Antonio Canova, được thực hiện từ năm 1787 đến 1793.

Phiên bản gốc nổi tiếng nhất hiện đang được trưng bày tại bảo tàng Louvre ở Paris, Pháp. Một phiên bản khác (làm sau đó) đang nằm trong bộ sưu tập tại Bảo tàng Hermitage ở St. Petersburg, Nga.

Điều khiến người xem rung động trước tác phẩm của Antonio Canova có lẽ không chỉ là vẻ đẹp hoàn hảo của hai cơ thể bằng đá cẩm thạch, mà còn là khoảnh khắc rất mong manh mà người nghệ sĩ đã lựa chọn để lưu giữ.

Cupid không chỉ đánh thức Psyche bằng một nụ hôn, mà dường như còn đánh thức cả niềm tin, tình yêu và sự sống sau những thử thách đau khổ. Đôi tay của hai nhân vật nhẹ nhàng chạm vào nhau, đôi cánh của vị thần tình yêu mở ra, tất cả tạo nên cảm giác như thời gian đang dừng lại trước một khoảnh khắc hạnh phúc.

Đá vốn lạnh và vô tri, nhưng qua bàn tay của Canova lại trở nên mềm mại như làn da, có hơi thở và cảm xúc. Có lẽ đó chính là điều kỳ diệu của điêu khắc: làm cho một vật thể bất động trở thành nơi lưu giữ những rung động rất con người.

  

Kỵ sĩ Đồng (The Bronze Horseman)

Tác giả: Étienne Maurice Falconet (năm 1782)

Đặc điểm: Bức tượng đài bằng đồng nổi tiếng tại Saint Petersburg (Nga) tôn vinh Sa hoàng Pyotr Đại đế đang cưỡi ngựa. Bức tượng thể hiện sức mạnh, quyền uy và khát vọng vươn lên của nước Nga, là một trong những điểm nhấn của trường phái Tân cổ điển.

 

Nụ hôn (The Kiss) là tác phẩm điêu khắc bằng đá cẩm thạch nổi tiếng nhất của nhà điêu khắc người Pháp Auguste Rodin, được thực hiện từ khoảng năm 1888–1889. Tượng khắc họa khoảnh khắc ân ái nồng cháy giữa hai nhân vật trong trường ca Thần Khúc của Dante

Phiên bản đá cẩm thạch hoàn thiện lớn nhất hiện được trưng bày tại Bảo tàng Rodin (Musée Rodin) ở Paris, Pháp.

Nếu Psyche và Cupid là khoảnh khắc tình yêu được hồi sinh, thì The Kiss của Auguste Rodin lại giữ lại một giây phút tình yêu còn đang dang dở.

Điều đặc biệt là đôi môi của hai nhân vật không thực sự chạm vào nhau. Chính khoảng cách rất nhỏ ấy lại khiến người xem cảm nhận được nhiều hơn: sự chờ đợi, sự khao khát và cả vẻ đẹp của một cảm xúc chưa hoàn toàn được nói ra.

Rodin không cố tạo nên sự hoàn hảo lạnh lùng như nhiều tác phẩm cổ điển, ông để lại dấu vết của bàn tay trên bề mặt đá, để khối cẩm thạch vừa có sự mạnh mẽ của vật chất, vừa có sự sống của con người.

Có lẽ vì vậy mà The Kiss vượt ra ngoài câu chuyện của Dante để trở thành hình ảnh chung của tình yêu, một cảm xúc mà con người ở bất kỳ thời đại nào cũng có thể nhận ra mình trong đó.

Cơn thịnh nộ của Athamas, tác phẩm của John Flaxman (1755-1826).

Bức tượng khắc họa một cảnh bi thảm trong thần thoại Hy Lạp, nơi Vua Athamas điên loạn đang giết chết con trai mình là Léarchus.

Hiện tại, tác phẩm này được lưu giữ và trưng bày tại Ickworth House ở Suffolk, Anh.   

 

UGOLINO VÀ CÁC CON (Ugolino and His Sons)

Điêu khắc gia Pháp: Jean-Baptiste Carpeaux (1827-1875). 

Vật liệu: Đá cẩm thạch; Kích thước: 198 × 150 × 111 cm.

Tạo năm: 1865-1867

Kiệt tác bằng đá cẩm thạch này, được trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan - New York, đã tái hiện sống động tác phẩm Địa ngục của Dante (Dante’s Inferno).

Nếu những tác phẩm về tình yêu đem đến vẻ đẹp của sự dịu dàng, thì Ugolino và các con của Jean-Baptiste Carpeaux lại khiến người xem đối diện với một mặt khác của con người: nỗi đau, sự tuyệt vọng và bản năng bảo vệ những người mình yêu thương.

Lấy cảm hứng từ Địa ngục của Dante, tác phẩm không chỉ kể về một bi kịch trong quá khứ, mà còn diễn tả nỗi giằng xé trong tâm hồn con người. Ánh mắt tuyệt vọng của Ugolino, những thân hình nhỏ bé của các con bên cạnh ông, từng cơ bắp căng thẳng như đang kể lại một câu chuyện không cần lời.

Điều đáng kinh ngạc là từ một khối đá cẩm thạch, Carpeaux đã tạo nên cảm giác về sự sống đang hiện hữu: nỗi sợ hãi, sự bất lực và tình thương của một người cha trước hoàn cảnh không thể cứu vãn.

Đôi khi, vẻ đẹp trong nghệ thuật không chỉ đến từ niềm vui hay sự hoàn mỹ, mà còn từ khả năng khiến chúng ta cảm nhận sâu sắc hơn về thân phận con người.

VIỆC TÌM THẤY MOSES (The Finding of Moses / El hallazgo de Moisés)

- Điêu khắc gia Ý: Francesco Barzaghi (1839-1892)

- Vật liệu: Đá cẩm thạch trắng

- Kích thước: cao 165 cm

- Năm: 1869

Bức tượng mô tả cảnh trong Kinh Thánh về việc cứu sống hài nhi Moses khỏi dòng nước sông Nile. Nó thể hiện một công chúa Ai Cập (con gái của Pharaoh) đang cầm một chiếc giỏ đan có chứa đứa trẻ được tìm thấy.

Tác phẩm được thực hiện theo truyền thống tinh tế nhất của điêu khắc hiện thực và tân cổ điển Ý thế kỷ 19. Nghệ sĩ đã khéo léo nắm bắt những chi tiết tinh tế và phức tạp: chiếc mũ đội đầu truyền thống của công chúa, chiếc vòng cổ nàng đeo, kết cấu của vải và kiểu đan của chiếc giỏ, tất cả đều tương phản với làn da mềm mại của em bé

.....

Có lẽ điều làm nên sức sống lâu bền của những tác phẩm điêu khắc không chỉ nằm ở kỹ thuật tài hoa của người nghệ sĩ, mà còn ở khả năng giữ lại những cảm xúc rất con người.

Qua hàng trăm năm, những khối đá, những pho tượng bằng đồng vẫn đứng đó, lặng im nhưng không hề câm lặng. Chúng kể lại cho chúng ta nghe về tình yêu, nỗi đau, niềm tin và khát vọng, những điều dù thời gian trôi qua vẫn luôn thuộc về con người.