Bài học đường dài từ chiếc balo của người lính

 

Tranh do ChatGPT tạo dựa trên nội dung bài viết

Các bạn có biết, quân đội Mỹ đã dành rất nhiều thời gian và công sức chỉ để nghiên cứu chuyện mang balo hành quân. Và khi nghiên cứu cùng thực nghiệm trên nhiều địa hình khác nhau, họ càng nhận ra rằng việc mang vác không đơn giản chỉ là “nặng” hay “nhẹ” mà nó liên quan đến sinh cơ học, tiêu hao năng lượng và khả năng chịu đựng của cơ thể con người.

Những kết quả này trở thành nguồn tham khảo cực kỳ giá trị cho dân hiking và backpacking (du lịch bụi, hay lang thang khám phá đó các bạn)…

Nhiều người nghĩ rằng đi trekking mệt là vì thể lực yếu. Nhưng thực tế, đôi khi nguyên nhân lại đến từ việc mang quá nhiều đồ không cần thiết, sắp xếp balo sai cách, hoặc duy trì nhịp di chuyển không phù hợp trong thời gian dài.

Các thử nghiệm của quân đội cho thấy khi tải trọng vượt qua một ngưỡng nhất định, cơ thể sẽ không chỉ đơn giản là “mệt hơn một chút”. Dáng đi bắt đầu thay đổi, bước chân mất ổn định, cơ lưng và đầu gối phải chịu áp lực lớn hơn rất nhiều. Sau nhiều giờ liên tục, hiệu suất vận động giảm mạnh và nguy cơ chấn thương cũng tăng lên rõ rệt.

Đó là lý do vì sao những người đi hiking lâu năm thường rất quan tâm đến chuyện cắt giảm trọng lượng balo. Không phải vì theo đuổi phong trào ultralight, mà vì cơ thể con người thật sự có giới hạn.

Với người nặng khoảng 60kg, điều đó đồng nghĩa chiếc balo lý tưởng chỉ nên quanh quẩn 6–12kg cho hành trình nhiều ngày. Khi vượt quá mức đó, dáng đi và khả năng giữ thăng bằng bắt đầu bị ảnh hưởng đáng kể, đặc biệt trên địa hình dốc hoặc trơn trượt.

Ngoài trọng lượng, cách sắp xếp đồ trong balo cũng quan trọng không kém. Quân đội Mỹ có hẳn những nghiên cứu riêng về trọng tâm khi mang vác. Những món đồ nặng luôn được đặt sát lưng và gần trung tâm cơ thể nhất có thể để tránh kéo người về phía sau. Nếu trọng tâm lệch quá nhiều, cơ thể sẽ phải vô thức chúi người về trước để giữ thăng bằng, khiến phần lưng, vai và hệ hô hấp làm việc vất vả hơn suốt cả chặng đường.

Một điều khác mà lính hành quân đặc biệt coi trọng là nhịp nghỉ — thứ nhiều người mới đi núi thường xem nhẹ. Họ thường áp dụng nguyên tắc đi khoảng 50 phút rồi nghỉ ngắn 10 phút thay vì cố đi liên tục đến lúc kiệt sức. Việc nghỉ chủ động giúp cơ bắp phục hồi trước khi sự mệt mỏi tích tụ quá lớn và khó hồi phục hơn.

Dân trekking thường có xu hướng cố “ráng thêm một đoạn nữa”, nhưng nhiều khi chính sự cố gắng quá ngưỡng đó lại khiến ngày hôm sau trở nên nặng nề hơn rất nhiều.

Có lẽ bài học lớn nhất từ những nghiên cứu quân sự này là:

- Lính được huấn luyện để có thể vác được tải trọng lớn

- Còn dân hiking nên học cách tối ưu tải trọng

Có lẽ vì thế mà những người đi núi lâu năm thường không còn quá ám ảnh chuyện đi nhanh.

Họ quan tâm nhiều hơn đến việc bước đều, nghỉ đúng lúc, và bỏ lại những thứ không thực sự cần thiết. Vì cuối cùng, thứ bào mòn con người hiếm khi là một cú nặng bất ngờ mà thường là sức nặng nhỏ lặp đi lặp lại trên suốt một quãng đường dài.

 

Hành trình ẩm thực Sài Gòn

 Phạm Công Luận – Sài Gòn chuyện đời của phố

  

Khi so sánh với vùng miền khác, người ta thường nói “Ẩm thực Sài gòn không có bản sắc riêng”. Người Sài Gòn bản tính vốn thoải mái, dễ chấp nhận ý kiến khác biệt với mình nên không tranh cãi với nhận xét này. Và cho dù mang phốt “thiếu bản sắc”, ẩm thực Sài gòn vẫn lừng lững phát triển, ngày càng đa dạng và hấp dẫn đến nổi nhiều người mê ẩm thực, từng cất công du lịch qua nhiều nước để thỏa mãn thú vui này phải kết luận : “Ở Sài Gòn nếm cho hết các món ngon cũng đủ sướng miệng !”.

 

Hủ tíu Mỹ Tho ở Saigon

 

Hàng quán Sài Gòn vẫn cứ phát triển với cung cách phục vụ ngày càng chuyên nghiệp. Các tên tuổi ẩm thực ở vùng miền khác đã đến Sài Gòn mở quán kinh doanh như phở Lò Đúc, chả cá Lã Vọng, nem Ninh Hòa, gà Tam Kỳ rồi đến quán ăn Hàn, Thái, Ấn, Nhật, Ý… không kể xiết. Để giữ chất lượng và uy tín cho tên tuổi của mình, nhiều quán đặc sản sẵn sàng tận dụng những tiện ích của ngành hàng không với những đường bay nhằm duy trì nguồn nguyên liệu “chất” nhất và “nguyên gốc” nhất.

Người sành ăn ở miệt quận I, quận 3 hay Phú Nhuận, Bình Thạnh chưa chắc sành sỏi về những món ăn ở Chợ Lớn, mảnh đất phía Tây Nam. Chợ Lớn với nền ẩm thực Trung Hoa phong phú luôn là một điểm đến hấp dẫn. Món Chợ Lớn chắc hẳn qua thời gian đã được cải biên cho hợp khẩu vị và phong thổ ẩm nóng của Sài Gòn, trở nên đỡ ngấy vì nhiều dầu mỡ nước xốt như món ăn Hoa trên đất Trung Hoa. Vả lại, bản thân ẩm thực ở Chợ Lớn cũng quá phong phú với các trường phái của người Quảng Đông, Triều Châu, Phúc Kiến, Hẹ… Có một ca khúc hài (nhái bài hát Bến Thượng Hải) đã phác họa vẻ phong phú này:

Người Chợ Lớn, người bên Tàu, người Hồng Kông hễ thấy nhau là mời bánh bao.

Tuy Phúc Kiến, tuy Hải Nàm, dù Triều Châu tới đâu cũng mời ăn mì

Mì xá xíu, mì vịt tiềm, mì bồ câu, cái tô sau là hoành thánh tôm

Kêu thêm dĩa hủ tíu xào, xào mực tôm, cá viên hẩu xực làm sao

 

Mỳ vịt tiềm 

……………………

Còn ngon nữa, thì tả pín lù

Người Phúc Kiến nổi danh là vịt nấu chao

Dê bát bửu thêm yến sào

Người già nua tới đâu cũng trẻ lại mau…

(L.T.T)

Đã vậy, thực đơn Tàu luôn được bổ sung các món từ Đài Loan, Singapore hay Hồng Kông, đều là những thiên đường ẩm thực. Từ những dịp gần Tết Nguyên đán hồi trước 1975, dân Sài Gòn đã thích vào Chợ Lớn mua sản vật lạ như trái hồng khô Hồng Kông, rượu Ngũ Gia Bì, lạp xưởng Đài Loan…nhập về từ các xứ đó.

Món ăn Sài Gòn thiếu bản sắc vì không ngại du nhập món ăn xứ khác để làm thành của mình. Món hủ tíu người Tiều (Triều Châu) vào Nam bộ cuối thế kỷ 19 và chỉ nấu bằng thịt heo, xương heo và sau này với cá, gà ăn cùng bánh tráng ướt thái sợi. Có người cho rằng đây là món điểm tâm đặc trưng của người Tiều Nam Bộ, không thấy có ở Hồng Kông, Đài Loan, Singapore, Thượng Hải… Rồi hủ tíu chia thành nhiều nhánh, đều nổi tiếng như , Hủ Tíu Nam Vang…và không ai nấu với thịt bò. Bây giờ người Việt, người Hoa gốc Quảng Đông, Hải Nàm cũng nấu hủ tíu.

Khu Chợ Cũ Hàm Nghi có nhiều Tiệm nước (tên cũ của quán bán nước trà có ăn nhẹ) của người Quảng Đông từ đầu thế kỷ 20. Tiệm của người Hải Nàm gọi là Trà gia thường có chữ Viên, tỷ như Yến Phương Viên bán Hủ tíu cá. Người Hải Nàm (gốc đảo Hải Nam) thường đi tàu biển, làm bồi cho Tây nên khi mở tiệm nước thường có bán kèm bánh tây như patéchaud, soux cream…Ở đường Tôn Thất Đạm, quận 1 giờ vẫn còn quán hủ tíu cá Nam Lợi, một quán của người Hoa tồn tại khoảng 60 năm nay. Quán bán hủ tíu cá, hủ tíu gà và gà cá ăn chung.

Sợi hủ tíu có loại nhỏ và loại to bản, lớn hơn bánh phở và có cả mì sợi tươi. Cá lóc tươi bỏ xương, xắt lát mỏng. Gà thịt dai vừa phải, ngọt thịt. Tô hủ tíu rắc nhiều tiêu, nước lèo có vị ngọt dịu của cá gà, mùi thơm mực khô và xương hầm. Trên bàn, bày thêm bánh Patéchaud, ai thích thì ăn. Bánh ngon, mềm nhưng không dai, nhân đầy, thịt đậm đà. Việt kiều về đây chen chúc trong không gian chật hẹp cùng dân Sài Gòn, dù, xì xụp ăn giữa tiếng hô ì xèo của chủ tiệm: “Cá liệu!”(Thêm đồ ăn), “Dùy phảnh!”(Hủ tíu cá!).

Về món ăn ai cũng biết: Phở. Nhưng con đường nào để phở Bắc vào Nam còn rất lờ mờ. Nhà nghiên cứu Lý Lược Tam, gốc Triều Châu, từng sống ở Lái Thiêu trước 1945 kể trong một dịp hàn huyên: Phở thoạt đầu là thức ăn của người bình dân, bán trên xe đẩy đi khắp hang cùng ngõ hẻm. Trước 1945, người ta nấu phở khi có thịt trâu bò đưa về do chết vì bom đạn. Phở theo chân những người Bắc vào ký công tra làm phu cao su ở Lộc Ninh, nay thuộc Bình Phước. Đến năm 1945, do loạn lạc, số người này bỏ đồn điền chạy về vùng Lái Thiêu và được những đồng hương ở đó giúp vốn mở quán hay xe đẩy đi bán phở. Lúc đó người Bắc (lúc đó dễ nhận ra do nhuộm răng đen) bị Tây lùng bắt nên một nhóm trốn về Sài Gòn đông đúc. Họ vào cái hẻm bên cạnh rạp hát Casino (góc Lê Lợi – Pasteur, nay không còn) bày bàn bán phở. Lúc đầu chỉ có món phở tái nêm nước mắm.

Phở Bắc ở Saigon

 

Sau bán thịt tái không hết, họ luộc thịt làm thêm phở chín. Đầu những năm 1960, người Tàu Chợ Lớn chế ra tương đỏ, tương đen và phở tiếp nhận luôn yếu tố ngoại lai này. Sau đưa lát chanh tươi vắt vào nước lèo tạo vị ngọt thanh, thêm giá trụng, hành chần, rau ngò gai, quế….và bây giờ có cả rau ngổ, giá sống và hành Tây xắt mỏng. Phở Sài Gòn đi một hành trình dài để lột xác, ăn kèm nhiều thứ nhưng không đi quá xa kiểu nấu từ miền Bắc…nên giữ hương vị đậm đà, dù ít hay nhiều béo, có hay không rau.

Giới trẻ Sài gòn thích món bò bía. Nó hấp dẫn vì có vị thơm mát của rau, củ sắn (củ đậu) luộc chín và xà lách gói trong bánh tráng mỏng. Chấm với tương ngon có trộn đậu phộng giã nhỏ, nó cung cấp thêm vị mặn ngọt của con ruốc rang, lạp xưởng ướp. Có người thắc mắc không có thịt bò mà gọi “bò bía”. Tiếng Triều Châu, Pò nghĩa là bạc, mỏng. Pía là bánh. Bò Bía hay Pò pía là cái bánh cuốn mỏng trong có thức ăn… Món này của người Triều Châu, có hai loại mặn và ngọt. Bánh ngọt có nhân kẹo bột, rắc mè, dừa…ít phổ biến hơn bánh mặn.

 

Pò Pía ở Saigon 

Món gỏi đu đủ khô bò vừa cay vừa đậm đà từ miền Bắc đi vào Nam cũng xuất phát từ người Hoa sống ngoài đó. Danh xưng là gỏi khô bò nhưng miếng thịt lại là phổi, gan, lá lách bò vốn mềm mại, thẩm thấu tốt hương vị đậm đà của hắc xì dầu, gừng.

Khu Chợ Cũ Hàm Nghi hình thành một món ăn kỳ lạ và khoái khẩu với người Sài Gòn bình dân cách nay nửa thế kỷ. Đó là món xà bần, hay còn gọi là món lâm vố (rabiot). Lai lịch như sau: Trong tiệm nước, ngoài đồng lương, người phục vụ hưởng được quyền lợi khác tùy theo công việc. Bồi bưng bê thức ăn hưởng tiền bo từ khách. Đầu bếp không tiếp xúc với khách thì hưởng… thức ăn dư của khách. Mỗi ngày, họ đổ thức ăn dư vào xô và bán ra. Người mua cho tất cả vào nồi, bắc lên lò nấu thành một món xà bần sền sệt. Trong đó, có nhiều cục thịt bò còn nguyên, cá bống chiên, thịt quay…có khi là cục nấm đông cô thơm lừng.

 

Món xà bần ở Saigon 

Do nấu đi nấu lại, thêm gia vị và muối, món này càng đậm đà, giữ được lâu. Giới phu phen và cả công chức thời đó thiếu chất thịt trong bữa ăn nên không ngại ăn đồ thừa, buổi trưa ra mua một tô ăn tại chỗ với bánh mì hay cơm với giá 2 cắc, rẻ hơn giá tô hủ tíu, ai cũng ăn được và thường hết sớm. Sau 1975, món này hoàn toàn biến mất.

Người sống ở Sài Gòn có thể kể vanh vách những món ăn đặc trưng ở nhiều vùng đất khác nhưng nói về món đặc sản Sài Gòn thì hoang mang. Nhưng có hề chi, khi ra đường sẽ gặp bao món ăn thơm ngon. Nhớ chuyến du lịch Singapore thì ăn cháo ếch đường Lê Anh Xuân, thích cơm Hàn thì đến phố Thăng Long, cơm Nhật thì ra Lê Thánh Tôn, ăn dim sum thì vô Hà Tôn Quyền, cơm Thái thì ra Bùi Viện. Cơm Huế thì quán Ruốc, Ngự Bình, cơm Bắc thì vô khu sân bay, mì Quảng thì ra ngã ba Cống Quỳnh, muốn Mì vịt tiềm thì ra chợ Lacaze – Nguyễn Tri Phương. Còn chè ngọt, cà ri, cháo lòng, bột chiên, cơm tấm bán theo quán riêng.

“Ẩm thực Sài Gòn thiếu bản sắc”, nhưng không thể chối cãi rằng món ngon ở khắp nơi thích tụ về Sài Gòn (cũng như người đẹp, ca sĩ hay nhân tài các ngành nghề thích tụ về) để tồn tại và phát triển trong một hành trình riêng của nó, để làm nên một khuôn mặt đa sắc cho đời sống ẩm thực Sài Gòn. Sự đa sắc đó có thể gọi là bản sắc ẩm thực kiểu Sài Gòn được chăng ?.

 

Lão Tử dạy Khổng Tử (?)

 

Thời nay, 

Kẻ thông minh mà sâu sắc, sở dĩ hay gặp nạn, thậm chí suýt mất đi tính mệnh, là do hay chê cái sai của người; 

Kẻ giỏi hùng biện lại thông hiểu sự việc, sở dĩ gặp họa liên miên, là do hay vạch ra cái xấu của người. 

Là bậc làm con, đừng cho mình là cao; 

Là bậc bề tôi, đừng cho mình là hơn.