Trần Việt Anh
Đạo Phật
có câu: “Kẻ thù lớn nhất của đời người chính là bản thân mình”. Cái
khó nhất để làm một người lữ hành là bước ra khỏi bậc cửa nhà mình. Một khi
mình đã có quyết tâm bước ra khỏi bậc cửa, mình sẽ thoát ra khỏi lũy tre làng,
bước ra đường quốc lộ. Một khi đã qua cửa khẩu là mình ở một đất nước khác. Đạo
diễn bộ phim tài liệu nổi tiếng “Hà Nội trong mắt ai” Trần Văn Thủy viết
trong cuốn sách “Nếu đi hết biển”, hồi nhỏ ông có hỏi bà vú nuôi mình
rằng nếu đi hết biển thì là gì. Bà vú không trả lời nổi và khi trưởng thành,
ông đã cố gắng trả lời câu này. Ông cố gắng “đi hết biển”, đi sang Mỹ và tìm hiểu
về đất nước, con người đã từng là kẻ thù của dân tộc Việt, tìm hiểu về những
con người cùng dân tộc Việt mà bị coi là ngụy, là kẻ thù. Và tất nhiên nếu “đi
mãi, đi mãi thì cuối cùng lại trở về quê mình, làng mình”. Ông đã thu lượm nhiều
hơn trong chuyến đi đó.
Một khi đã bước
ra được thế giới, mình sẽ thấy mình thật nhỏ bé trong thế giới này. Một khi được
đắm mình trước những kỳ quan của thế giới mới thấy hết được sự hùng vĩ của
thiên nhiên, có dong thuyền buồm ra biển gặp bão, khi con tàu nhỏ nhoi như chiếc
lá tre mong manh trước biển lớn, bị hàng ngàn con sóng cao như những tòa nhà trọc
trời vùi dập, người mệt đứ đừ, bị quăng sang bên nọ, bị quật sang bên kia, cảm
giác nôn ra cả mật gan, mới thấy sức mạnh của thiên nhiên khủng khiếp thế nào.
Trong những giây phút đứng trước sự sống cái chết, mình mới hiểu bản thân mình
hơn, có trong những giây phút mà mình nghĩ chắc chắn sẽ chết đó, mình mới nhìn
nhận về cuộc đời một cách công bằng, mình đã sống ra sao và có sống một cuộc đời
đáng sống hay không?
Có đi đến những
kỳ quan thế giới để được sờ tay vào những họa tiết, tinh hoa của nhân loại mới
thấy từ xa xưa, từ trước công nguyên đã có quá nhiều người tài giỏi. Có đến điểm
tận cùng của cực Nam châu Phi mới biết là từ thế kỷ 15, Trịnh Hòa với phương tiện
tàu thủy thô sơ, không hệ thống định vị đã đến nơi này. Có đứng ở quảng trường
Thời đại (Time Square) vào đêm Thiên Niên Kỷ hòa mình vào hơn triệu người tập
trung ở đây để đếm ngựợc đón năm mới, mới thấy mình chỉ là một thành phần nhỏ
trong thế giới hơn bảy tỉ người. Tiếng hét của mình dù có to đến đâu cũng bị biến
mất và hòa quyện để cùng tạo nên một âm thanh đồng điệu lạ kỳ đếm từ mười về một
và cùng quay sang ôm cả những người lạ bên cạnh chúc nhau những lời lẽ tốt đẹp
nhất. Có đến Swarziland, nơi đến nửa dân số bị mắc căn bệnh thế kỷ, tuổi thọ
trung bình không quá 35 mới thấy cuộc sống, cái chết đơn giản thế nào, Con người
ta sinh ra, chết đi và nhiều khi những đứa trẻ vừa sinh ra khái niệm đầu tiên
khi hiểu biết có lẽ là mình sẽ chết đi và coi như đã chết rồi. Cuộc sống được
tính theo ngày.
Đi là trải
nghiệm, mắt thấy, tai nghe, tay sờ, mũi ngửi và được chứng kiến nhiều sự kiện,
được va chạm, được giao thoa với nhiều dân tộc và nhiều nên văn hóa trên thế giới.
Để hiểu rằng ở đó người ta có dùng chân tay, hay nói một ngôn ngữ lạ tai ta
cũng phải cố mà hiểu. Trong khi ngồi nhà nhiều người nói cùng ngôn ngữ có khi
ta không hiểu. Nếu ngồi nhà, ta sẽ nghĩ mình cũng thuộc hàng “đại gia”, cũng ở
nhà lầu, xe hơi, công danh thành đạt và cứ an ủi, ru ngủ cuộc đời mình như thế,
đôi lúc rất tinh vi, phán này, phán nọ, phán kia mà thật ra là sai bét mà không
biết rằng thế giới ngoài kia có hàng tỷ thứ vẫn đang diễn ra, sự việc đã thay đồi
và thế giới hoàn toàn khác biệt. Người ở các nước phát triển họ đã bước qua khỏi
khái niệm giàu có về vật chất, những người như Bill Gates, Warren Buffet đã
không dành hết của hồi môn cho con cái. Họ dành đến 95% tổng tài sản cho quỹ từ
thiện mà chỉ để lại cho con cái một phần nhỏ nhoi. Những người khác, họ không
khoe là tao vừa mới mua thêm căn nhà, cái xe hơi, điện thoại Vertu mà họ sẽ nói
tôi vừa biết thêm một đất nước.
Có đi, có trải nghiệm mới
thấy mình đỡ hẹp hòi, ích kỷ, cứng đầu và lạc hậu. Ngày xưa, ai mà nói với tôi
về cuộc chiến Việt nam khác với những gì tôi được dạy ở trường là tôi cãi chày
cãi cối, cãi đến đỏ mặt tía tai, cãi cho được thì thôi, nhất định “ta phải thắng
– địch phải thua”. Sau này tôi mới hiểu, mỗi vấn đề cũng như trái đất này nếu một
người đứng bên kia nửa quả cầu thì sẽ chắc chắn cam đoan vào thời điểm đó là buổi
đêm mà không biết rằng người bên kia nửa trái đất đang thức dậy ăn sáng và chuẩn
bị đi làm.
Nói cho đơn giản nếu một
quả bóng to chỉ có hai màu trắng đen, chưa cần phức tạp có nhiều màu, nếu một
người cả đời chỉ đứng phía bên kia quả bóng và chỉ nhìn thấy quả bóng màu đen
thì đối với anh ta, quả bóng đó chắc chắn là màu đen. Ngày này qua ngày khác đó
là cái mà anh ta nhìn thấy, lâu dần trở thành nhận thức, quả bóng đó là màu
đen. Tương tự như vậy, anh chàng bên màu trắng sẽ cam đoan, sống chết bảo vệ lý
tưởng của anh ta rằng quả bóng đó màu trắng. Họ có thể đánh nhau, giết nhau để
bảo vệ cái chân lý đó, cái nhận thức từ bé đến lớn họ đã thấm nhuần. Họ không
hiểu rằng, họ đều sai. Nếu họ đi một vòng quanh quả bóng, họ sẽ hiểu và thông cảm
cho nhau hơn, chắc chắn đã tránh được cảnh đầu rơi, máu chảy. Trên thực tế,
trái đất này phức tạp hơn quả bóng hai màu trắng đen kia. Trên quả cầu này,
không chỉ có hai màu mà có quá nhiều màu, có quá nhiều sự khác biệt, có quá nhiều
chủng tộc, ngôn ngữ, màu da, tôn giáo, thể chế chính trị, v.v và v.v. Chính vì
vậy mà vẫn có nhiều cuộc chiến tranh vô nghĩa và phi lý, vẫn có cảnh bộ tộc này
vác mã tấu đâm chém bộ tộc kia chỉ vì khác biệt, vẫn có những cuộc thập tự
chinh chỉ vì tôn giáo và tín ngưỡng.
