Phục dựng ảnh Đức Thích Ca Mâu Ni khi còn tại thế

 

 

 

Nam mô Bản sư Thích Ca Mâu Ni Phật

 

Với niềm kính tín của một Phật tử, mạo muội phục dựng. 

Từ những tư liệu lịch sử và nhân chủng học về thân thế Đức Thích Ca Mâu Ni, tôi đã cùng Gemini phục dựng lại hình ảnh của Ngài khi còn tại thế.

Nhưng thực tế, việc tìm lại một hình ảnh chính xác 100% của Ngài qua hội họa hay điêu khắc là điều gần như bất khả thi, bởi những lý do rất khách quan:

- Sau khi Đức Phật nhập Niết bàn, suốt 400 đến 500 năm đầu tiên, nghệ thuật Phật giáo nguyên thủy hoàn toàn không tạc tượng hay vẽ hình hài con người của Ngài. Để tôn kính bậc Giác Ngộ, người xưa chỉ dùng các biểu tượng ẩn dụ: Dấu chân Phật (Phật túc), tòa sen trống, bánh xe Pháp luân (Dharmachakra), hay cội Bồ Đề. Vì vậy, không hề có một bức truyền thần hay pho tượng nào được làm ra khi Ngài còn tại thế để làm khuôn mẫu cho hậu thế.

- Đến khoảng thế kỷ I TCN đến thế kỷ I SCN, những bức tượng Phật hình người đầu tiên mới xuất hiện tại vùng Gandhara (thuộc Pakistan và Afghanistan ngày nay), nơi đang chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa Hy Lạp sau cuộc chinh phạt của Alexander Đại Đế. Các nghệ nhân thời bấy giờ đã lấy nguyên mẫu từ hình thể, khuôn mặt thần Apollo để tạc nên tượng Đức Phật: tóc xoăn gợn sóng, sống mũi thẳng cao, mắt sâu, áo cà sa xếp nếp kiểu Hy Lạp cổ. Như vậy, ngay từ bức tượng đầu tiên, vẻ ngoài của Ngài đã mang tính lý tưởng hóa theo nghệ thuật phương Tây.

Nếu gạt bỏ hết các lớp sương mù của nghệ thuật và tôn giáo để trở về với góc nhìn lịch sử chân thật nhất: Ngài sinh ra tại vùng Ca-tỳ-la-vệ (Kapilavastu), thuộc tộc người Thích Ca vùng biên giới Ấn Độ - Nepal ngày nay. Ngài mang đặc điểm của người Nam Á: làn da ngăm bánh mật do nắng gió, vóc dáng cao lớn của tầng lớp chiến binh (Kshatriya). Khi ôm bình bát đi khất thực, Ngài cạo tóc, đắp y phấn tảo màu vàng đất hay nâu sồng, đi chân trần trên đất bụi cát, sống một cuộc đời giản dị, hòa mình vào tăng đoàn chứ không hề có hào quang lấp lánh hay y phục gấm vóc như tranh vẽ sau này.

Bởi thế, hình ảnh phục dựng này dù cố bám sát bối cảnh lịch sử đến đâu, cũng chỉ là một sự "phỏng đoán" mang tính chủ quan, một cố gắng lột bỏ bớt lớp áo thần thoại hóa để tìm lại chút dáng dấp phong sương của một bậc tu sĩ lữ hành năm xưa.

Trải qua hơn 2.500 năm, thứ biến thiên nhiều nhất chính là "hình tướng" bên ngoài. Nhưng có lẽ điều cốt lõi còn lại không nằm ở khuôn mặt Ngài vuông hay tròn, da ngăm hay trắng, mà chính là hành trạng, tuệ giác và tinh thần Tự Tại mà Ngài đã chứng ngộ và truyền lại cho nhân thế.