Ảnh st từ tạp chí Đáng nhớ
Ít ai ngờ rằng, quảng trường thơ mộng bên hồ Gươm hôm nay từng có một quá khứ đầy bi tráng. Xưa kia, Bãi Dừa (hay Bãi Gáo) vốn là nơi thực dân Pháp chọn làm pháp trường để uy hiếp tinh thần người dân kinh kỳ. Những cây dừa cằn cỗi nơi đây từng là nơi bêu đầu các bậc nghĩa sĩ, trong đó có ông cử Tạ Văn Đình vào năm 1883, hay Thủ khoa Nguyễn Cao năm 1887... Chính trên mảnh đất thấm đẫm máu xương của tiền nhân ấy, một trang sử mới về văn hóa và lòng tự cường đã được viết nên qua tên gọi: Đông Kinh Nghĩa Thục.
Đến năm 1945, thị trưởng Trần Văn Lai thuộc chính quyền Trần Trọng Kim đã đổi tên thành Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục để kỷ niệm ngôi trường tư miễn phí đồng thời là trung tâm của một phong trào yêu nước sôi động vào đầu thế kỷ 20 của sĩ phu Hà Nội và các vùng lân cận.
Trường Đông Kinh nghĩa thục mở vào tháng 3/1907 ở phố Hàng Đào do một số nhân sĩ, tri thức khởi xướng và tham gia giảng dạy như Lương Văn Can, Nguyễn Văn Vĩnh… “Đông Kinh” là tên kinh thành Thăng Long thời Lê sơ, sau đổi ra cả vùng đàng ngoài, “nghĩa thục” là trường dạy việc nghĩa. Ban đầu chỉ có ba lớp với khoảng 100 trò, đến tháng 5/1907 khi có giấy phép chính thức, trường tăng lên 8 lớp, chủ yếu dạy chữ quốc ngữ.
Vợ chồng cụ cử Lương Văn Can, một trong những yếu nhân của phong trào và sáng lập viên Đông Kinh Nghĩa Thục đã hiến mấy căn nhà riêng của mình tại các phố Hàng Ðào, Hàng Quạt và Lương Văn Can (tên từ 1945) làm trụ sở trường này và các cơ sở đặt lớp học.
Từ những căn nhà riêng của vợ chồng cụ cử Lương Văn Can trở thành trụ sở của một phong trào duy tân, Đông Kinh Nghĩa Thục đã biến một mảnh đất từng mang nỗi đau 'Bãi Dừa bêu đầu' trở thành biểu tượng của ánh sáng trí tuệ. Ngày nay, dù những lớp học năm xưa ở phố Hàng Đào chỉ còn trong sử sách, nhưng tinh thần 'vị nghĩa' ấy dường như vẫn đang cuộn chảy mãnh liệt trong lòng đời sống, đặc biệt là ở dải đất phương Nam nắng gió.
Ta vẫn bắt gặp đâu đó giữa những con hẻm nhỏ tại Sài Gòn hay các tỉnh miền Tây sông nước, hình ảnh những lớp học miễn phí đã đỏ lửa suốt hàng chục năm qua. Ở đó, có những thầy giáo, cô giáo không chỉ dạy chữ mà còn dạy làm người bằng cả trái tim hào hiệp – những tấm gương đã được cộng đồng và xã hội trân trọng ghi nhận. Họ, cũng như những nhân sĩ Đông Kinh Nghĩa Thục thuở trước, đang âm thầm gieo mầm tri thức cho trẻ em nghèo mà không màng danh lợi, coi việc 'khai dân trí' là sứ mệnh tự thân.
Chính những lớp học tình thương ấy đã chứng minh rằng: Cái tên Đông Kinh Nghĩa Thục không chỉ là một danh xưng lịch sử giữa lòng Thủ đô, mà đã trở thành một di sản tinh thần sống động. Ánh sáng văn hóa và lòng vị tha sẽ luôn là mạch nguồn bất tận, nối liền quá khứ với hiện tại, nối liền Bắc - Nam trong một khát vọng chung về một dân tộc trí tuệ và nhân văn.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét