Câu chuyện phía sau những chiếc bật lửa Zippo

Hồi còn trẻ, tôi rất thích sưu tầm của lạ. Tôi “mê” nhiều thứ, từ những bài thơ tình thời tiền chiến đến những danh ngôn bất hủ; từ những con tem đến từ khắp thế giới cho tới những vỏ bật lửa cũ lẽ ra đã phải vất đi…

Ở miền Nam trong thời chiến tranh xuất hiện một loại bật lửa mang tên Zippo. Thoạt đầu người ta không chú ý đến nó vì Zippo chỉ dùng trong quân đội Mỹ. Zippo có thể được mua trong PX (Post Exchange), một loại cửa hàng dành riêng cho các chú GIs (Government Issues - vì lính Mỹ do chính phủ trang bị từ đầu đến chân), tương tự như “quân tiếp vụ” của quân lực VNCH.

 

Bật lửaZippo

Dần dà bật lửa Zippo đi vào cuộc sống hàng ngày của người dân miền Nam, kể cả những người không hút thuốc và các bà nội trợ. Đơn giản chỉ vì Zippo còn được dùng để nhóm bếp củi, bếp than hay lò dầu hôi. Mỗi lần bật nắp Zippo nghe tiếng “cắc” thật lạ tai, nhưng mãi thành quen. Chỉ nghe tiếng “cắc” là biết ngay có sự hiện diện của Zippo!

Ngoài đặc điểm “windproof” (chống gió), Zippo còn có thể giữ được ngọn lửa trong mọi thời tiết nhờ thiết kế “chắn gió”. Khó có thể dập tắt một chiếc Zippo đang cháy bằng cách thổi vào ngọn lửa, tuy nhiên ngọn lửa sẽ dễ dàng tắt nếu bị thổi từ trên xuống.

 

Bộ phận đánh lửa và bấc của Zippo

Cách tốt nhất để dập tắt ngọn lửa Zippo là đóng nắp hộp quẹt, ngọn lửa sẽ tắt vì thiếu oxy. Tuy nhiên, không giống các loại bật lửa khác, việc đóng nắp không làm cắt nguồn nhiên liệu cung cấp cho hộp quẹt.

Zippo cháy bằng sợi bấc, được tẩm xăng và chứa trong phần thân của hộp quẹt. Ngoài bấc, bên trong bật lửacòn có loại bông gòn đặc biệt thấm xăng, phần chứa đá lửa chạy dài theo thân có lò so và có một con ốc khóa trục phần đựng đá lửa.

 

Lớp trong thân của Zippo

“Nghề chơi” Zippo cũng lắm công phu vì ngoài chiếc bật lửa, nhà sản xuất còn có những “phụ tùng” đi kèm với sản phẩm chính. Xăng dùng cho Zippo là loại xăng đặc biệt, tương tự như xăng máy bay, nên có ngọn lửa màu hơi xanh xanh. Nếu dùng xăng thường sẽ có ngọn lửa màu vàng, đôi khi lại còn có khói.

Tôi còn nhớ, thời thanh niên anh nào cũng có một chiếc Zippo, những người háo thắng còn thi nhau bật hộp quẹt, bật lửa của anh nào không cháy sau một lần đánh lửa thì coi như thua và bị… “bắt xác”. Điều này có nghĩa là chiếc bật lửa đó trở thành vật sở hữu của người thắng!

 

Zippo cháy với ngọn lửa pha chút màu xanh   

Đá lửa của Zippo được chế tạo với độ đánh lửa rất nhạy, chỉ cần một động tác xoay bánh xe đánh lửa là bấc Zippo bắt tia lửa và bật lửacháy ngay, không đợi đến lần đánh lửa thứ hai.

Ngay từ đầu thập niên 50 hãng Zippi đã đăng quảng cáo “Zip-A-Flint” là một dụng cụ nạp đá lửa trong đó có 6 viên đá để người sử dụng Zippo nạp vào hộp quẹt, mỗi lần một viên. Giá vào thời đó, 6 viên đá lửa chỉ có 15 xu!

Quảng cáo đá lửa Zippo

Lịch sử của Zippo cũng có nhiều tình tiết thú vị. George G. Blaisdell (1895-1978), biệt danh “Mr. Zippo”, là người đã sáng lập Zippo Manufacturing Company tại Bradfold, Pennsylvania, vào năm 1932 và sản xuất chiếc bật lửa Zippo đầu tiên một năm sau đó. Thực ra, Zippo chịu ảnh hưởng của một loại bật lửa của nước Áo về kiểu dáng nhưng tên gọi Zippo được Blaisdell đặt ra nhại theo chữ “zipper” là dây kéo, fermature!  

Ý tưởng sản xuất một chiếc bật lửa đến với Blaisdell thật tình cờ và cũng bất ngờ. Đó là vào năm 1932, trong một buổi khiêu vũ Blaisdell thấy một “quý ông” lịch lãm phải mất nhiều lần mới châm lửa để hút thuốc với chiếc bật lửa xấu xí, cọc cạch.

Blaisdell thấy điểm yếu của bật lửa là dễ tắt khi gặp gió.

Thế là ông thuê một góc trên tầng hai của một công ty với giá 10 đô la một tháng và cùng với 3 người thợ ông bắt đầu mày mò để chế ra chiếc bật lửa mới. Tổng chi phí cho các dụng cụ là 260 đô la, được coi là vốn ban đầu của công ty.

 

Bản vẽ thiết kế Zippo, ngày 3/3/1936

Ý tưởng đầu tiên Blaisdell là tạo ra chiếc bật lửa nhỏ hơn, có thể nằm gọn trong tay để người sử dụng có thể bật lửa bằng một tay. Quan trọng hơn cả là bộ phận chắn gió được thiết kế quanh chiếc bấc.

Chỉ một tháng sau, 82 chiếc Zippo ra đời mang lại tiền lời 69,15 đô la sau khi trừ các chi phí. Để tiếp thị sản phẩm mới, Blaisdell đưa ra chính sách bảo hành: Công ty Zippo sửa chữa mọi hỏng hóc mà không lấy một đồng. Zippo sau khi sửa còn được gửi qua bưu điện trong vòng 48 giờ với một lời nhắn: “Chúng tôi cảm ơn vì đã có cơ hội được phục vụ cho bật lửa của bạn”.

Một khi Zippo xuất xưởng luôn được “Bảo hành trọn đời” (Lifetime guarantee), được quảng bá với khẩu hiệu “It works or we fix it for free” (Nó hoạt động hoặc chúng tôi sửa nó miễn phí). Hãng Zippo tự hào:“Trong gần 75 năm, không một ai mất một xu nào để sửa chữa bật lửaZippo, bất chấp tuổi thọ hay điều kiện của nó”.

 

George G. Blaisdell (1895-1978)

Zippo, còn được bằng cái tên thân mật Yipee, trở nên phổ biến trong quân đội Hoa Kỳ, đặc biệt là trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, khi Công ty thông báo tạm dừng việc sản xuất những sản phẩm cho thị trường tiêu thụ trong nước và chỉ dành cung cấp cho quân đội Hoa Kỳ. Chiếc bật lửaZippo đã trở thành người bạn đồng hành với các quân nhân Mỹ kể từ đó.

Điều thú vị là Blaisdell chưa bao giờ đặt bút ký một hợp đồng chính thức nào với quân đội Hoa Kỳ nhưng tại các PX ở nước Mỹ và nước ngoài luôn bầy bán những chiếc Zippo cho các khách hàng quân nhân và gia đình họ.

Cũng có một số “huyền thoại” về Zippo. Chuyện kể một người lính ra trận bị trúng đạn vào ngực nhưng anh ta không chết vì… viên đạn chỉ trúng vào chiếc Zippo anh để trên túi áo! Điều rõ ràng là tiếng “cách” khi bật nắp Zippo có thể dùng làm tín hiệu nhận diện “bạn” cho đồng đội khi ở trên chiến trường vì chỉ lính Mỹ mới có.

Trong thời Đệ nhị thế chiến, Zippo đã từng là một thứ quân nhu bắt buộc phải có trong quân trang của binh sĩ Hoa Kỳ. Zippo cũng có mặt trong ba lô của binh sĩ Mỹ trong cuộc chiến Cao Ly hoặc trong cuộc chiến ở Thái Bình Dương.

Năm 1943, trong một bức thư gửi Blaisdell, Tướng Dwight D. Eisenhower, Tư lệnh Tối cao Lực lượng Viễn chinh Đồng minh thời Đệ nhị Thế chiến, đã ca tụng Zippo: “Đó là chiếc bật lửa duy nhất lúc nào cũng cháy”.

Ông Eisenhower sau này là Tổng thống thứ 34 của Hoa Kỳ từ năm 1953 đến năm 1961.

Một nhân vật khác trên mặt trận Thái Bình Dương, Tướng Douglas MacArthur, năm 1944 cũng không tiếc lời ca ngợi sự gắn bó của chiếc Zippo với cuộc đời của quân nhân Hoa Kỳ: “Đó là cả một công trình nghệ thuật mà tôi sử dụng liên tục trong suốt đời mình”.

 

Quân nhân Hoa Kỳ bên hình ảnh Zippo

Sau Thế chiến II, Công ty Zippo bước vào sản xuất các loại bật lửa mang nhiều logo của các công ty đặt hàng để quảng cáo. Việc sản xuất của Zippo ngày một phát triển, năm 1988 Zippo kỷ niệm chiếc bật lửa thứ 200 triệu xuất xưởng, năm 1996 đã có 300 triệu chiếc được tung ra thị trường, đến năm 2003 con số lên đến 400 triệu và năm 2012 có 500 triệu bật lửa Zippo có mặt trên khắp thế giới. 

Tuy vậy, việc kinh doanh của Zippo không phải lúc nào cũng thuận lợi. Zippo gắn liền với người hút thuốc nên khi việc hút thuốc trên thế giới giảm sút vì những cảnh báo về sức khỏe, doanh số của Zippo do đó cũng giảm theo. Từ việc bán ra 18 triệu chiếc mỗi năm trong thập niên 1990, doanh số chỉ còn 12 triệu chiếc vào những năm 2000.

Để đối phó với tình trạng bất lợi này, Zippo phải sản xuất thêm các mặt hàng khác cũng mang nhãn hiệu Zippo như bút máy, đồng hồ, dao bấm, quần áo, nước hoa… Dĩ nhiên các sản phẩm này không thể nào nổi tiếng như chiếc bật lửaZippo đã một thời tung hoành trên thị trường.

Hiện nay giá bán lẻ một chiếc Zippo thấp nhất là 14,95 đô la và cao nhất  là 15.620 đô la cho phiên bản bằng vàng 18K. Vào năm 2001, theo tạp chí IUP, một kiểu Zippo 1933 được giao dịch ở mức 18.000 đô la tại Tokyo. Trong dịp kỷ niệm 75 năm thành lập (năm 2007), Zippo đã bán một chiếc đời 1933 gần như mới nguyên với giá 37.000 đô la.

 

Một chiếc Zippo mua tại Nhật

Tôi còn nhớ, Sài Gòn xưa xuất hiện một nghề lạ lẫm: khắc trên hộp quyẹt Zippo, khách hàng là những người lính Mỹ muốn lưu giữ kỷ niệm trong thời gian phục vụ tại Việt Nam. Họ viết những lời muốn khắc lên giấy và chỉ ít phút sau, tác phẩm trên bật lửa đã hoàn thành.

Thợ khắc có hai loại, hoặc khắc thủ công bằng tay hoặc bằng máy. Máy khắc được chế tạo rất đơn giản chứ không phải khắc bằng tia laser như ngày nay. Máy khắc hồi đó chỉ gồm những thanh sắt nối với nhau thành một hình chữ nhật với 2 đầu: một đầu có gắn mũi khoan để khắc trên bật lửamột đầu di chuyển trên các con chữ đã xếp từ trước.

Trên lề đường Lê Lợi có rất nhiều thợ khắc chữ không những trên bật lửamà còn trên thẻ bài, bút máy và các vật dụng khác. Một khúc của đường Lê Lai hồi xưa cũng có nhiều kiosk nhận khắc chữ, khắc hình. Xem ra nghề khắc làm ăn cũng khấm khá vì người ta phỏng đoán có khoảng 200.000 bật lửa Zippo đã được lính Mỹ sử dụng tại Việt Nam.

Đối với nhiều người, sưu tầm bật lửa Zippo là một “hobby”, một cái thú vừa tốn tiền nhưng cũng không kém phần thú vị như sưu tầm tem bưu chính. Trong cái thú đó, nội việc sưu tầm những bật lửađã được sử dụng bởi các quân nhân Mỹ tham chiến tại Việt Nam cũng đã thu hút sự quan tâm của giới sưu tập.

Phía sau những chiếc Zippo luôn có nhiều chuyện để nhớ và những lời được khắc trên bật lửaphản ảnh tâm trạng của người sở hữu. Một người lính thuộc Lực lượng Đặc biệt  (Special Forces – Green Berret) khắc dòng chữ “Mess with the best… Die like the rest” (tạm dịch: “Sống với những người giỏi nhất… Chết như bao người khác”).

Một người thuộc đơn vị Thủy quân Lục chiến có một câu than thở: “Đánh nhau ban ngày, làm tình ban đêm, say xỉn là sự lựa chọn, vào Thủy quân Lục chiến là sai lầm” (Fighter by day, lover by night, drunkard by choice, Marine by mistake).

Hoặc nhái lời Tổng thống Kennedy về Tổ quốc: “Ask not what your head can do for you but what you can do for your head”, tạm dịch là: Đừng hỏi đầu óc có thể làm gì cho bạn nhưng hãy hỏi bạn đã làm gì cho đầu óc của mình).

 Những chiếc Zipppo khắc những dòng kỷ niệm về chiến tranh tại Việt Nam

 Một câu nói có phần “khát máu” như trong vụ Mỹ Lai lính Mỹ đốt nhà thường dân vô tội: “Hãy để ta thắng ngươi bằng trái tim và tâm hồn mình, hoặc ta sẽ thiêu rụi cho tới từng túp lều đáng nguyền rủa của ngươi”(Let me win your heart and mind or I’ll burn your god damn hut down)

Tình tứ nhưng cũng không kém phần bi thảm có câu: “Who ever may rend this will see that there is no other but one girl for me and her loverly name is Beverly Dennington: I love her very much”. Người chủ chiếc bật lửanày tưởng tượng có một ngày ai đó gửi lại chiếc bật lửanày khi anh đã chết cho một cô gái tên Beverly Dennington và lời trăn trối cuối cùng: Tôi yêu nàng rất nhiều! 

Ngổ ngáo hơn có một thông điệp trên hộp quẹt: “Khi tôi chết hãy chôn tôi nằm sấp, để cả thế giới này có thể hôn vào mông tôi” (When I die, bury me face down so the whole world can kiss my ass)!

Một cựu chiến binh Mỹ đã từng tham gia chiến tranh Việt Nam tâm sự: “Chiếc Zippo thực sự là bức tranh tái hiện một cách chân thật những tâm trạng và cảm xúc của người lính. Chúng cũng có thể là di vật cuối cùng người lính trước khi tử trận. Giờ đây, đối với nhiều người, chiếc bật lửaZippo sẽ là một kỷ niệm vô giá của quá khứ”.

 

***

Đây là cái mình đang sử dụng, cũng được 5 năm nay rồi (sản xuất tháng 2 năm 2009)

 

* Xem Video Clip biểu diễn các động tác bật bật lửa Zippo bằng một tay và hai tay hai bật lửa tại:

 

***

 

Một vài món nướng miền Tây Nam bộ

 tập hợp từ net.

Nhớ về sông nước miệt vườn của miền Tây Nam Bộ ta không thể không nhắc đến nhiều món ăn ngon nổi tiếng, trong có các món nướng như cá lóc nướng trui, chuột đồng, thòi lòi nướng muối ớt,…

Cá lóc nướng trui là món ngon trứ danh ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ.

Cá lóc nướng trui

Cá lóc nướng trui là một trong những món ngon miền Tây được rất nhiều người ưa thích, nhất là các du khách. Món cá nướng này được xem là “quốc hồn quốc túy” của người dân miệt sông nước. Bởi để chế biến nên một món cá ngon đúng điệu, đòi hỏi rất nhiều yếu tố như chọn cá, chọn rơm, cách nướng và các nguyên liệu ăn kèm.

Loại cá lóc được chọn nướng trui là cá lóc đồng vì thịt ngọt, chắc và khi ăn không bị tanh. Để làm món nướng nổi tiếng này, cá được rửa sơ cho sạch, không cần phải đánh vảy hay cạo nhớt. Mục đích giữ lại lớp vảy là để giữ lớp thịt cá bên trong còn nguyên khi nướng chín. Cá trước khi nướng sẽ được xiên thẳng một que tre từ miệng cá xuống thẳng đuôi cá rồi cắm ngược xuống đất.

Công đoạn nướng cá là quan trọng nhất vì nếu không khéo cá có thể bị cháy sém hoặc ngược lại, cá sẽ còn sống, mùi tanh, ăn không được. Những người nông dân chính hiệu chia sẻ rằng, rơm chọn nướng cá phải là loại rơm khô, vàng óng và sạch. Như vậy cá chín mới ngọt và có hương thơm hấp dẫn. Thông thường, người ta sẽ phủ đầy rơm khô lên những con cá lóc rồi đốt lửa nướng. Lượng rơm sẽ tùy thuộc vào số lượng cá mỗi lần nướng, không có quy định cụ thể.

 

Người miền Tây dùng rơm khô để nướng cá lóc.

Theo kinh nghiệm của người miền Tây, món nướng này muốn ngon chỉ cần nướng khoảng 10 – 15 phút, tùy vào độ lớn nhỏ của cá. Khi nghe mùi cá chín dậy lên, thơm nồng là lúc dừng đốt rơm để lấy cá ra. Cá lóc nướng trui thành phẩm thường có lớp vỏ ngoài đen do vảy cá cháy khét. Người ta sẽ dùng dao hoặc rơm khô cạo lớp vỏ này bỏ đi, sau đó rạch một đường ở giữa xương sống cá, để lộ ra những thớ thịt mềm, trắng và thơm phức.

 

Cá lóc nướng xong thường gói trong lá chuối hoặc lá sen.

Cá lóc nướng trui khi chín được phết thêm một lớp mỡ hành để tăng độ béo cho thịt cá. Món nướng này thường được ăn kèm với bún cuốn bánh tránh cùng các loại rau sống, dưa leo, xoài chua.

Nước chấm ăn cùng món nướng này là mắm tỏi ớt hoặc mắm me. Khi ăn, bạn sẽ cảm nhận vị chắc ngọt của thịt, hòa quyện với vị thanh mát của các loại rau và sau cùng là vị mặn mặn, ngọt ngọt đến từ nước chấm.

Thòi lòi nướng muối ớt

Nếu bạn đã thưởng thức qua cá lóc nướng trui, bánh xèo, canh chua bông điên điển,… và không biết nên ăn gì ở miền Tây tiếp theo thì món thòi lòi nướng muối ớt là gợi ý rất đáng để thử. Món nướng nổi tiếng nhất ở Cà Mau bởi đây là khu vực có nước mặn với các loại thòi lòi to con, thịt ngọt và chắc.

Những du khách lần đầu đến Cà Mau đều không nghĩ rằng loại cá thòi lòi hay “nhảy nhảy” ở các bãi bồi lại là đặc sản, là món ngon miền Tây được người địa phương mê mẩn. Thế nhưng với người Cà Mau, thòi lòi là loại cá gần gũi, lành tính và giàu dinh dưỡng. Đó là lý do mà món thòi lòi nướng muối ớt ra đời.

 

Thòi lòi nướng muối ớt được bán nhiều ở Cà Mau.

Cách làm món nướng này khá đơn giản, cá sau khi bắt về sẽ được sơ chế sạch và ướp cùng muối ớt. Sau đó, người ta sẽ bắt bếp than lên rồi bắt đầu cho cá lên bếp và nướng. Loại thòi lòi dùng nướng là giống thòi lòi biển, to con nên bạn yên tâm, cá khi chín vẫn đủ to để thưởng thức.

 

Thòi lòi nướng có thể dùng ăn cơm hoặc "nhâm nhi" cùng rượu đế.

Thời gian nướng cá thòi lòi trên bếp khoảng 10 phút, khi nào cá dậy mùi thơm, vỏ ngoài chuyển màu vàng ươm thì là lúc cá chín đều. Thịt cá chín nóng hôi hổi, cắn vào một miếng bạn sẽ thấy vị ngọt dai, hương thơm nồng nàn đầy hấp dẫn. Cũng như cá lóc nướng trui, món nướng này thường được chấm cùng với nước mắm tỏi ớt hoặc nước mắm me. Ngoài ra, bạn cũng có thể thưởng thức với muối tiêu chanh nếu thích.

 

Bạn cũng có thể dùng cá thòi lòi nướng ăn cùng bánh tráng, bún tươi, rau sống.

Thòi lòi nướng muối ớt là một món ngon miền Tây dễ làm, có bán ở các quán ăn hoặc một số nhà hàng địa phương. Nhưng có lẽ thưởng thức món này ngon nhất là khi ăn ở nhà dân, gắp một miếng cá nướng cho vào bánh tráng, thêm ít bún và rau sống rồi cuốn lại, chấm cùng nước mắm thì còn gì ngon bằng.

Chuột đồng nướng muối ớt

Cũng là một món nướng muối ớt nổi tiếng miền Tây nhưng nguyên liệu chính không phải thòi lòi mà là chuột đồng. Nghe đến chuột đồng có lẽ nhiều người “phát hoảng” vì sợ chuột, vì sợ dịch bệnh. Nhưng loại chuột người miền Tây sử dụng là loại chuột đồng chuyên ăn lúa chứ không phải chuột cống “siêu to khổng lồ” hay các loại chuột chuyên ăn rác.

 

Chuột đồng nướng muối ớt cũng là món đặc sản ở miền Tây sau mỗi vụ lúa.

Sau mỗi mùa thu hoạch lúa, người miền Tây bắt đầu săn chuột đồng vì chuột lúc này vừa lớn, đã ăn no lúa nên thịt chắc, ngon và ngọt. Chuột sau khi sơ chế sạch sẽ sẽ được rửa cùng muối và gừng để giảm bớt mùi tanh. Thịt chuột sau đó sẽ được để ráo nước trước khi đem ướp cùng muối ớt hoặc sả ớt và các loại gia vị khác.

 

Món ngon nức tiếng này được người miền Tây yêu thích.

Cách nướng chuột đồng không khác gì cách nướng cá thòi lòi. Sau khoảng 30 phút ướp thịt chuột, bạn cho lên bếp than và nướng từ 25 – 30 phút. Vì thịt chuột to và chắc hơn nên thời gian nướng lâu hơn. Đến khi thịt dậy mùi thơm, chuyển màu vàng rượm bắt mắt thì thịt đã chín.

Giờ là lúc bạn bày món nướng này ra dĩa, cắt khúc để dễ ăn và bày thơm ít rau răm, cà chua, dưa leo để tăng hương vị cho món chuột nướng muối ớt. Thịt chuột thường chắm cùng muối tiêu chanh, ăn với cơm hoặc “lai rai” với rượu đế. Miếng thịt chuột nướng chín sẽ ngọt và chắc như thịt gà. Nếu lần đầu thưởng thức bạn sẽ khó lòng nhận ra đây là thịt chuột vì hoàn toàn không có mùi tanh.

 

Để thưởng thức món này, bạn nên chọn những hàng quán uy tín để ăn được chuột đồng ngon nhất.

Trước đây, món nướng này chủ yếu chỉ có ở nông thôn và được các chú, các anh dùng làm món nhậu. Tuy nhiên vì sự thơm ngon khó cưỡng, chuột đồng nướng muối ớt đã trở thành đặc sản của sông nước miệt vườn, được bán từ các hàng quán bình dân cho đến các nhà hàng sang trọng ở khắp các tỉnh miền Tây. Có dịp du lịch về đây, bạn đừng quên thưởng thức món ngon này nếu không biết ăn gì ở miền Tây.

Gà nướng đất sét

Gà nướng đất sét hay còn gọi gà cái bang là một món nướng trứ danh mà bạn không thể bỏ qua khi du lịch miền Tây. Món ăn này nghe qua có vẻ không được sang cho lắm, nhưng khi nếm thử một miến thịt gà vàng rượm, thơm phức được nướng từ đất sét, bạn sẽ hiểu được vì sao đây là món đặc sản.

 

Gà nướng đất sét còn có tên gọi khác là gà ăn mày hoặc gà cái bang.

Món ngon miền Tây này có cách chế biến khá cầu kỳ, bao gồm nhiều công đoạn như chọn gà, sơ chế gà, bọc đất sét và nướng. Để món gà nướng thơm ngon và hấp dẫn, loại gà được chọn thường là giống gà tơ thả vườn, nặng khoảng 1,2 kg trở lại. Gà sau khi làm sạch sẽ lấy hết nội tạng và tẩm ướp cùng các loại gia vị như muối, bột ngọt, hành, tiêu,… để tăng hương vị. Đặc biệt, bí quyết để gà nướng thơm ngon là cho thêm sả băm nhuyễn và lá chanh vào trong bụng.

 

Quy trình làm món gà nướng đất sét rất công phu.

Sau khi mọi công đoạn sơ chế hoàn thành, bước tiếp theo là gọc gà trong tàu lá chuối lớn, cuốn lại thành nhiều lớp. Kế tiếp, người ta sẽ nhào đất sét để bọc quanh con gà được cuốn trong lá chuối. Cuối cùng là bước nướng gà trong rơm với thời gian khoảng 2 tiếng đồng hồ. Quả là một món nướng công phu và tốn kém thời gian. Tuy nhiên sau 2 tiếng, bạn sẽ được thưởng thức món gà nướng tuyệt ngon, thịt chắc ngọt và mùi hương đầy quyến rũ.

 

Gà phải nướng trong thời gian 2 tiếng mới chín.

Nguyên con gà sẽ được bày trên chiếc lá sen to, đặt trên một chiếc đĩa lớn, rắc thêm lá chanh cắt sợi. Món ngon miền Tây này thường được ăn cùng với muối tiêu chanh và rau thơm, vừa kích thích vị giác, vừa “đúng bài” ẩm thực dân dã của người dân Tây Nam Bộ.

 

Quá trình chế biến công phu nhưng chắc hẳn bạn sẽ không thất vọng khi thưởng thức món ăn này.

Nếu đã quá quen với ẩm thực Nam Bộ và không biết ăn gì ở miền Tây, bạn hãy thử đổi khẩu vị với những món nướng như cá lóc nướng trui, thòi lòi nướng muối ớt, chuột đồng nướng muối ớt hoặc gà nướng đất sét. Mỗi món nướng với hương vị đặc trưng sẽ làm bạn “mê mẩn” với phong cách ẩm thực tuy bình dị nhưng ăn một lần là nhớ mãi không quên.

Thẹn

 

Đại Đạo vô biên đâu là thật ?

Trời cao vô thượng lắm trăng sao.

Sinh ra đã khổ sao cứ khổ,

Nửa đời phiêu bạt lắm tịch liêu

Nỗi lòng đâu phải phân hai hướng,

Hướng để Yêu thương, hướng thoát hèn ?

Muốn mượn phong vân đi khắp chốn,

Không bằng trân trọng người kề bên.

Vô tình chính là đạo, hữu tình chính là nhân, 

Thế đạo vô tình, thế nhân hữu tình.

 

Lời muốn nói nhưng kém tài nên cách truyền đạt không đủ ý, đành dùng từ người xưa để diễn đạt chứ không phải khoe chữ đâu ạ. Mong Tha Lỗi.

Tác động của bia, rượu và cà phê lên não bộ con người

 

CỖ LÀNG

 

Âu cũng là nét riêng văn hóa vốn có của người Việt ta, không thể không nhắc tới, nhớ tới vì mỗi chúng ta đều đã có tham dự mà. Quý ở cái, người viết tả chân thật với lòng mong mỏi nay và mai những tập tục đã có, đừng bị lãng quên.

Quý thay – Trân trọng lắm.

Đỗ Xuân Phương

Viết về tập tục của các xóm làng vùng đồng bằng Bắc Bộ thì không ai viết nhiều và hay được như cụ đầu xứ Tố (nhà văn Ngô Tất Tố). Những câu chuyện về đám xá, cỗ bàn và cả những nỗi vui buồn trong đó đã được ông khắc họa thật là sinh động trong tập truyện: " Việc làng " dầy dặn ,chi tiết đến tỉ mỉ. Nhưng những câu chuyện ấy giới hạn thời gian của nó là trong thời phong kiến Pháp thuộc. Thời gian trôi qua, miền Bắc đã có hòa bình, thời bao cấp tuy có khó khăn nhưng miếng ăn miếng uống cũng không đến nỗi nhuốm mầu bi hài cùng cực như trong truyện xưa. Cưới xin ma chay ở các xóm làng dù có nghèo chăng nữa thì khổ chủ cũng biện được mươi mâm tươm tất để mời bà con họ mạc nâng chén rượu nhạt chia sẻ vui buồn.

Mỗi xóm làng đều có một phong vị riêng như là luật bất thành văn quy định mâm cỗ ngày hiếu, hỉ phải có bao nhiêu món ,là những món gì, không làng nào giống làng nào. Âu đó cũng là sự đa dạng trong văn hóa ẩm thực của đất nước ta.

Đám cưới ở làng tôi ngày ấy thường rậm rịch diễn ra trong vòng vài ngày. Vì đa số cô dâu chú rể là người cùng làng cùng xóm cho nên lễ ăn hỏi và xin cưới dồn lại thành một, nhà trai mang trầu cau chè thuốc sang nhà gái ,đôi bên có lời với nhau trao nhận lễ vật rồi ai về nhà nấy, không tổ chức ăn uống gì.

Ngày hôm sau gia chủ mời bà con xóm ngõ họ hàng đến chơi vào buổi tối, biện trầu cau ,chén trà điếu thuốc rồi đại diện gia chủ có lời nhờ mọi người giúp đỡ công việc của gia đình mình trong những ngày tới.Một vị đại diện khu ngõ sẽ tiếp lời và chúc mừng gia chủ. Thủ tục ấy gọi là : "Trình việc ".

Trưa hôm sau mọi người kéo đến giúp gia chủ dựng rạp, khung cột bằng tre nứa, bạt là những tấm bạt quân dụng được may lại cho to để đủ che cả cái sân rộng, nặng phát khiếp. Việc này được giao cho những người trung tuổi, có nhiều kinh nghiệm làm rạp để đảm bảo chắc chắn, không dột ,không tốc nếu trời mưa gió.

Việc của các thanh niên là đi mượn bàn ghế của các nhà hàng xóm khiêng về bày biện, trang trí phông cưới, bầy lọ hoa,khăn trải bàn, loa đài, đèn đuốc...

Các thanh nữ thì đi gánh bát đũa xoong nồi từ nhà chủ cho thuê về, rửa sạch và giúp gia chủ chuẩn bị cơm chiều.

Các bà thì giúp việc bổ cau têm trầu, mời chào đón khách. Tiếng các ông gọi nhau í ới để phối hợp dựng rạp, tiếng các bà vừa têm trầu vừa nói chuyện râm ran, tiếng bát đũa xoong nồi lanh canh xủng xoảng, tiếng loa đài thậm thịch mấy bản hit của ABBA, BoneyM, Modern Talking , mùi trầu cau nồng nồng, mùi thuốc lá thuốc lào bốc lên thơm thơm ,khen khét, mùi chè búp ngào ngạt bốc ra từ ấm pha nước cốt , mùi khói lửa xào nấu thức ăn, tất cả những âm thanh ,mùi vị đó tạo nên một không khí đặc trưng của nhà có đám vui vẻ, rạo rực chờ đón và ấm áp tình người.

Chiều tối sau khi mọi nhà đều đã cơm nước xong xuôi, việc nhà gọn gàng thì mọi người sẽ chọn lấy bộ quần áo đẹp nhất để đến nhà gia chủ chơi, đồ tiếp khách đơn sơ chỉ có trà thuốc trầu cau nhưng mọi người vui vẻ nói chuyện và nán lại khá lâu tạo bầu không khí đông đúc và đầm ấm cho gia chủ.

Khoảng 10 giờ đêm, khách vãn, chỉ còn lại con cháu anh em và một số hàng xóm thân thiết đang đánh chắn, tá lả thì tiệc rượu được dọn ra, đồ nhắm chỉ độc chiêu một món lạc rang sau đó mỗi người một bát cháo gà. Đơn giản như vậy thôi nhưng lúc ấy chỉ còn lại những người thân thiết nhất, những câu chuyện cất đi bấy lâu nay mới được dịp giãi bày tưởng như không dứt ra được. Nhìn những lúc như thế này ai bảo rằng cái đặc quyền nhiều lời lắm chuyện là của riêng đàn bà? Phàm là người ai cũng có nhu cầu chia sẻ chứ các bạn nhỉ.

Chủ nhà lúc này bận bịu với việc mở phong bì và tính cỗ cho buổi chính tiệc trưa mai.

Làng tôi có lệ ai đi ăn cỗ thì gửi tiền mừng cho gia chủ từ tối hôm trước, chủ nhà chỉ việc tập hợp danh sách khách đã mừng tiền, cộng với anh em con cháu, bạn của cô dâu chú rể là biết ngày mai phải làm bao nhiêu mâm cỗ. Tất nhiên cũng phải dự phòng vài mâm. Tôi thấy cái lệ mừng trước này rất hay, nó giúp cho gia chủ tính toán làm cỗ rất sát, tránh việc thừa thiếu gây lãng phí cũng như khó xử với khách mời.

Sáng sớm hôm sau tôi cũng xách dao thớt theo các ông trong khu ngõ đến nhà gia chủ để làm cỗ. Lúc này lợn đã mổ và được pha lọc xong ,các nguyên liệu khác để nấu cỗ như rau cỏ, gia vị...cũng đã được chuẩn bị sẵn sàng.

Gia chủ đã nhờ trước một ông trong xóm thạo việc và có gu nấu ăn ngon làm người chỉ huy làm cỗ, vai trò kiểu như người bếp trưởng. Thầy tôi hay được nhờ làm việc này vì ông có đầu óc tổ chức và nấu ăn rất ngon.

Người "bếp trưởng" sẽ giao nguyên liệu cho từng nhóm để chế biến các món. Đàn ông sẽ chế biến các món làm từ thịt và dựng đũi cỗ,dàn mâm. Đàn bà làm các món từ rau và thổi xôi ,nấu cơm. Người bếp trưởng sẽ quan sát, điều chỉnh từng nhóm để đảm bảo công đoạn thái ,chặt, cắt tỉa đúng yêu cầu,sau đó đích thân ông là người nêm nếm ướp tẩm gia vị .

Các nhóm phối hợp nhịp nhàng tiếng dao thớt băm chặt kí cốp tiếng gọi nhau í ới, tiếng các bà nói chuyện lầm rầm, mọi người ai nấy đều tập trung vào công việc để lên mâm đúng thời gian đãi khách.

Mâm cỗ ngày ấy cũng đơn sơ thôi, chủ yếu làm từ thịt lợn . Thông thường gia chủ sẽ tính nuôi lợn từ đầu năm để đến cuối năm lo việc. Ngả con lợn ra và làm cỗ từ thịt con lợn ấy, nếu muốn ngon hơn thì có thể mua thêm một số đầu vị như chân giò ,thịt thăn hay bộ lòng cho mâm cỗ được đầy đặn.

Công thức của một mâm cỗ ngày ấy là bốn bát tám đĩa.Bốn bát là : giả cầy, giả chim, măng, miến. Những nhà có điều kiện thì thay bát miến bằng bát mọc. Tám đĩa gồm : đĩa thịt thăn luộc, 3 đĩa thịt luộc, đĩa lòng lợn, nộm, giá xào, xôi. Cơ bản là như vậy các gia chủ cỏ thể biến tấu đi một chút nhưng phải đảm bảo bốn bát tám đĩa, món canh không tính.

Thực ra hương vị hồn cốt bản sắc của mâm cỗ chỉ là hai món: giả cầy, giả chim. Món giả cầy chân giò được thui vàng, ướp với riềng, mẻ, tiết lợn, mắm tôm, mì chính vừa vặn, đun nhừ rất thơm ngon vừa miệng. Vẫn có câu nói chơi chữ : con nấu giả cầy các cụ ăn như chó. Tiêu chí nấu giả cầy ở quê tôi là phải giống như thịt chó nhựa mận mới đạt. Món giả chim gồm có hai phần : một phần làm từ xương sườn băm nhuyễn viên lại thành từng viên to bằng quả táo ta, phần còn lại làm bằng thịt nạc vai thui thái nhỏ,dài,cho mộc nhĩ vào tẩm ướp mắm muối mì chính , xào chín sau đó cho thêm nước, đun kỹ khi bắc ra cho hành răm vào. Món này nhậu cũng hợp mà ăn với cơm cũng ngon.

Nấu nướng chế biến chừng ba tiếng đồng hồ đến khoảng mười giờ là các món bắt đầu được đưa lên mâm, mười giờ rưỡi thì các con cháu của gia chủ bắt đầu bưng mâm ra nhà rạp và các nhà hàng xóm xung quanh. Mười một giờ thì tất cả mọi người đã ngồi an tọa, đại diện gia chủ có lời mời và tuyên bố lý do của bữa tiệc, đại diện khu ngõ tiếp lời, tiếng vỗ tay nổi lên, mọi người rót rượu. Bữa tiệc bắt đầu.

Con cháu và người nhà của gia chủ phải phục vụ tiệc này. Sau khi tiệc một kết thúc thì họ ăn tiệc sau.

Một nét đáng quý trong văn hóa cỗ bàn ở làng tôi là không ăn cỗ thừa, cỗ trút, không lấy phần mang về, không phân biệt mâm của trẻ con, phụ nữ, tất cả các mâm cỗ đều được bầy biện như nhau, rất bình đẳng. Trong việc làm cỗ chủ yếu là do đàn ông ,phụ nữ chỉ phải làm những món nhẹ nhàng. Đó cũng là một nét văn hóa tôn trọng phụ nữ của người làng tôi.

Thời thế thay đổi ,cuộc sống ngày càng khấm khá hơn, mâm cỗ cũng ngày càng ngon hơn, sang hơn. Đã xuất hiện những nhà hàng nấu cỗ chuyên nghiệp, mâm cỗ cũng dần mất đi bản sắc quê hương, nó cũng hao hao như mâm cỗ cưới ở thành thị, người ta đặt nhà hàng ,hàng xóm không phải làm giúp nữa, lối sống nông thôn chưa bao giờ gần với thành thị như ngày nay.

Về làng ăn cỗ bây giờ mình là khách theo đúng nghĩa đen, chẳng phải động tay động chân làm việc gì cả nhưng lại thấy thèm cái không khí làm cỗ ngày xưa, thèm được nghe tiếng băm chặt của dao thớt, thèm được nghe những câu chuyện lao xao và thèm hương vị truyền thống của món giả cầy giả chim...

Đô thị hóa nông thôn giúp đời sống của người nông dân đi lên về mặt vật chất là rất tốt nhưng mặt khác nó làm cho tính kết nối, tính cộng đồng, tính truyền thống ngày càng bị lung lay dữ dội trong dòng chảy của thời cuộc.

Xét cho cùng thì đó cũng là xu hướng tất yếu , đến khi nào người ta cảm thấy nhớ, thấy tiếc cái truyền thống thì họ sẽ quay lại.

Quy luật là như vậy mà. Tự nhủ lòng mình chẳng hơi đâu mà buồn làm gì, cứ có cỗ là chúng ta đánh chén nhiệt tình phải không các bạn !

NGỒI BUỒN NHỚ MẸ CHA XƯA

     Mẹ mất đã 19 năm. Hôm nay ngày giỗ, em gái nói: 15/5 là sinh nhật Mẹ. Mình không phản bác, nhưng nghĩ, tựa như ngày sinh của Bác vậy, đến ông bố đẻ của Mẹ, người ÂL cũng chả nhớ nữa là. Nhưng cũng ý nghĩa vì lòng hiếu thảo của con cháu. Và mình nghĩ, nhớ đến công ơn Cha - Mẹ, phận con cháu luôn trong lòng tưởng nhớ, biết ơn chứ không chỉ trong ngày giỗ của Các Cụ.

Tôi thờ cúng Bố Mẹ, để tưởng nhớ công đức của Bố Mẹ và nhớ lại những năm tháng hạnh phúc được sống cùng bố mẹ. Tôi thờ Các Cụ, Ông Bà vì mỗi thế hệ phải có trách nhiệm với thế hệ sinh ra mình và thế hệ do mình sinh ra.

Bần thần hương huệ thơm đêm
Khói nhang vẽ nẻo đường lên niết bàn
Chân nhang lấm láp tro tàn
Xăm xăm bóng mẹ trần gian thuở nào

Mẹ ta không có yếm đào
Nón mê thay nón quai thao đội đầu
rối ren tay bí tay bầu
váy nhuộm bùn áo nhuộm nâu bốn mùa

Cái cò… sung chát đào chua
Câu ca mẹ hát gió đưa về trời
Ta đi trọn kiếp con người
Cũng không đi hết mấy lời mẹ ru

Bao giờ cho tới mùa thu
Trái hồng trái bưởi đánh đu giữa rằm
Bao giờ cho tới tháng năm
mẹ ra trải chiếu ta nằm đếm sao

Ngân hà chảy ngược lên cao
quạt mo vỗ khúc nghêu ngao thằng Bờm…
bờ ao đom đóm chập chờn
trong leo lẻo những vui buồn xa xôi

Mẹ ru cái lẽ ở đời
sữa nuôi phần xác, hát nuôi phần hồn
bà ru mẹ… mẹ ru con
liệu mai sau các con còn nhớ không

Nhìn về quê mẹ xa xăm
Lòng ta - chỗ ướt mẹ nằm đêm mưa
Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa
miệng nhai cơm búng lưỡi lừa cá xương… 

-Nguyễn Duy-

 

Bông Hồng Vàng

 

Vu lan về con cài lên ngực
Bông hồng vàng báo hiếu mẹ cha
Tháng bảy mưa ngâu hay nước mắt nhạt nhoà
Của những đứa con nhớ về cha mẹ

Một nén hương thơm nồng nàn lặng lẽ
Nỗi lòng con gửi gắm những niềm thương
Dù bao năm dù có hoá vô thường
Công sinh dưỡng vẫn là công lớn nhất

Cả cuộc đời mẹ cha tất bật
Cho chúng con lẽ sống tình yêu
Đại dương bao la đâu đã là nhiều
Với chúng con cha mẹ là tất cả

Có đôi lúc
Mải mê quay với dòng đời ồn ã
Những đô hội thị thành
Những phương trời lạ
Chợt giật mình tỉnh giấc nhớ mẹ cha

 

 

Nhớ Cha

 

Mai sớm đào trưa luống thẫn thờ,
Hoa cười nụ nín gió đu đưa.
Phòng thư hiu hắt bình hương cũ,
Nghiên bút ơ hờ chiếc bóng xưa.
Phảng phất tiếng cười tan với nắng,
Mơ hồ giọng nói rã trong mưa.
Vườn sau ngõ trước hương còn đượm,
Như thể người đi mới trở về.

 

(Mai Trắng – Thơ thất ngôn bát cú nhớ cha đã mất)

 

Họp Lớp

 rezoman

Họp Lớp là từ vô cùng thiêng liêng, gây niềm cảm hứng và mong đợi của tất cả thành viên.

Còn gì đẹp hơn khi mấy chục năm trời mới có dịp gặp gỡ, ai còn ai mất thật ngậm ngùi và cũng mừng cho bạn, cho mình về những được mất; rồi quan trọng nhất là nhắc kỷ niệm xưa, hồi học sinh. Trân trọng lắm, mà sao kiềm chế được xúc động khi nhắc nhớ về cái ngày xưa ấy – ĐẸP LẮM KỶ NIỆM XƯA.

Và rồi sẽ có những kế hoạch cho tương lai của tập thể, dĩ nhiên rồi, biết tương lai thế nào ? Nên tranh thủ, thật phải trân trọng mà cố sẽ có nhiều buổi, nhiều dịp và tạo nhiều cớ hơn để gặp nhau…

Những bức ảnh, clip sẽ được thực hiện, đôi cũ, tập thể và vân vân… Sợ lắm là những ảnh thắm thiết hoặc trần trụi, thô tục, ăn uống nhồm nhoàm không phù hợp với những người đáng tuổi làm ông, làm bà như chúng ta, thậm chí hạ thấp nhân cách.

Đây mới là điều đáng lo. Vâng, đến tuổi này rồi, ai cũng có 1 gia đình, 1 tổ ấm…hạnh phúc dù trải qua nhiều đắng cay nhưng cố gắng để có được và giữ gìn hoặc ít ra là sự tôn trọng của thế hệ con cháu mình. Nhưng bức ảnh, clip thể hiện những tình cảm bồng bột sẽ là chất độc lan đến các gia đình thành viên. Ai dám đảm bảo các bức ảnh, clip đó không lan tỏa ra ngoài tập thể nhỏ ? Sẽ vô tình hay ác ý đến với đối ngẫu ?...

Không dám nói nhiều nhưng rất mong hãy thận trọng trong hành xử, cách thể hiện tình cảm nông nổi mà phá đi hạnh phúc gia đình mình và bạn xưa.

…