Trò chơi Pháp chế

 

Tranh Gemini tạo

 

Nhân loại quả thực là một giống loài kỳ quái.

Thuở sơ khai, chúng ta chỉ tuân theo một quy luật duy nhất: Vật cạnh thiên trạch (Vạn vật tranh giành để sinh tồn, cá lớn nuốt cá bé), một quy luật tuy tàn nhẫn nhưng lại công bằng tuyệt đối theo cách của tự nhiên. Thế rồi, khi con người bắt đầu biết mưu cầu quyền lợi và sự thống nhất, một thứ công cụ mới ra đời để kìm hãm bản năng: Pháp chế.

Ban đầu, pháp chế xuất hiện với sứ mệnh đưa mọi người về vạch xuất phát ngang hàng để dễ bề quản lý. Nhưng càng về sau, lớp vỏ bọc ấy lại trở thành sợi dây trói buộc những kẻ yếu ở tầng đáy xã hội. Có lẽ, chỉ ở cái ngưỡng thấp nhất của sự sinh tồn ấy, người ta mới thực sự "ngang hàng" với nhau trong lưới luật pháp.

Ngược lại, khi quyền lực và thế vị đủ lớn, người ta dường như không còn thuộc về thế giới của những điều luật cơ bản nữa. Họ âm thầm quay lại với quy luật tiền sử: Kẻ mạnh sống sót, kẻ yếu diệt vong.

Hãy nhìn vào những cuộc xung đột giữa các quốc gia, hay sự đối đầu giữa các đại cường quốc... Đó chẳng phải là sự phát triển đỉnh cao của quy luật cá lớn nuốt cá bé hay sao? Bất kể cá nhân hay tổ chức nào, khi đạt đến đỉnh cao quyền lực, trước sức hút của lợi ích sát sườn, họ đều sẵn sàng lột bỏ lớp áo văn minh để một lần nữa trở thành dã thú.

Một vị đại hiền từng nói: "Hoàng tử phạm pháp xử tội như thứ dân". Nhưng câu nói ấy có một kẽ hở chết người: Pháp là gì, và do ai quy định?

Luật pháp là sản phẩm của con người, mà đã là con người thì luôn khao khát đặc quyền. Luật pháp tất nhiên có hiệu lực, nhưng hiệu lực đó nặng hay nhẹ lại tùy thuộc vào việc "người vi phạm là ai". Đây chính là quy tắc ngầm của khu rừng xã hội, nơi hổ báo và hươu nai chưa bao giờ dùng chung một thước đo công lý.

Điều nực cười nhất là giới thượng tầng hiếm khi công khai thừa nhận đặc quyền của mình. Họ vẫn luôn khẳng định mình đề cao pháp luật, bởi nếu thừa nhận thực tế, chẳng phải là quá vô sỉ sao? Còn những người bình dân, phần vì "lực không bằng người" mà cam chịu, phần vì bám víu vào hy vọng mong manh rằng nếu cố gắng, một ngày nào đó họ cũng sẽ bước chân vào hàng ngũ những kẻ đứng trên luật pháp.

Nhìn lại những nỗ lực xây dựng một thế giới văn minh, ta không khỏi tự vấn: Rốt cuộc tất cả để làm gì? Liệu những giá trị cao đẹp có thực sự chiến thắng được bản năng dã thú bên trong mỗi con người? Hay sau vài ngàn năm tiến hóa, chúng ta thực chất chỉ đang đi một vòng lặp khổng lồ và rồi lại phủ phục trước luật rừng dưới một cái tên hoa mỹ hơn.

Đó không chỉ là nỗi đau của kẻ yếu mà còn là sự bất lực của một giống loài mãi loay hoay giữa "lý tưởng" và "bản năng".

Âu, Đời vẫn vậy thôi…