Nếp nhà

Còn có thể viết thêm, nhưng thấy thế là đủ, nên dừng bút đăng bài vậy.

 

 Ảnh nhờ Gemini tạo hộ

  

Đó là một nếp nhà mà tôi vẫn thầm ngưỡng mộ: một gia đình trí thức mang cốt cách “tư sản cũ”, kín đáo và điềm đạm, tuyệt nhiên không phô trương. Trong căn phòng khách trần cao, những bộ đồ gỗ gụ đã lên nước bóng loáng theo năm tháng. Mùi tinh dầu quế thoang thoảng quyện cùng hương trà sen sớm. Chỉ cần bước vào đó thôi, người ta đã hiểu: cái “có học” ở đây không đo bằng bằng cấp, mà hiện hữu trong từng nếp ăn, nếp ở.

Trong nếp nhà ấy, việc thờ phụng tổ tiên là một sợi dây tâm linh bền bỉ, lặng lẽ mà sâu xa. Tôi từng lặng người khi thấy người cha già, tóc đã bạc trắng, vẫn cẩn trọng dùng chiếc khăn lụa mềm lau từng chân nến đồng trước ngày giỗ. Với ông, lòng biết ơn và sự tưởng nhớ tổ tiên không nằm ở những lời nói lớn, mà được thể hiện bằng những việc làm cụ thể, đều đặn mỗi ngày. Gia đình ấy không cần rao giảng về đạo đức, bởi chỉ riêng hình ảnh người con trai cung kính bưng chén trà bằng hai tay mời mẹ đã là một bài học trọn vẹn về lòng nhân ái và tinh thần hiếu kính.

Sự kỳ công của nếp nhà ấy thể hiện rõ nhất trong những dịp giỗ, Tết. Trên gian thờ nghi ngút khói hương, mâm cỗ dâng cúng luôn là sự hội tụ của tinh hoa và lòng thành. Hoa, đăng, quả, thực theo đúng mùa nào thức ấy; còn các món cúng thì bao giờ cũng phải có bát măng, bóng, miến... là những món truyền thống từ hồi các Cụ không thể thiếu. Những món khác, nếu có thêm, thường là do các cô con gái, con dâu mang về, như một cách đưa hương vị của thời mới hòa vào nếp cũ, mà không làm vỡ đi sự trang nghiêm vốn có.

Nhưng có lẽ, vẻ đẹp bền bỉ nhất lại nằm ở những bữa cơm tối thường ngày. Sau một ngày làm việc, cả nhà xúm xít nấu nướng, chuyện trò. Không cần cao lương mỹ vị, đôi khi chỉ là đĩa rau muống luộc xanh, bát nước rau đánh sấu trong hay đĩa ba chỉ rang cháy cạnh, bát nước mắm vắt chanh, vài lát ớt đỏ cắt vát, bát cà muối vàng chưa ăn đã thấy giòn... Những bữa cơm ấy nuôi dưỡng con người không chỉ bằng thức ăn, mà bằng sự gắn kết và cảm giác được thuộc về.

Trong không gian ấy, sự thân thương diễn ra một cách tự nhiên. Khi một thành viên gặp khó khăn, thay vì lời trách móc, cả nhà lại ngồi bên mâm cơm. Người mẹ thong thả gắp miếng ngon nhất đặt vào bát con. Chính sự bao bọc lặng lẽ ấy giúp mỗi người bước ra đời với một tâm thế vững chãi, không dễ chao đảo trước những xô bồ ngoài xã hội, bởi họ hiểu rằng mình mang theo một danh dự gia đình cần được gìn giữ.

Mỗi dịp lễ Tết, ngôi biệt thự cũ lại rộn ràng tiếng người. Nhìn những đứa trẻ Gen Z hôm nay vẫn hăng hái cùng mẹ học cách tước măng, tẩy bóng, tôi chợt nhận ra: văn hóa cộng đồng không phải điều gì xa xôi. Nó chính là những “mạch nước ngầm” chảy từ những nếp nhà như thế, len lỏi qua từng con phố, bồi đắp nên linh hồn của cả một thành phố.

Khi một gia đình giữ được “nếp”, xã hội sẽ giữ được “gốc”. Và khuôn viên kia, vẻ đẹp của lòng hiếu nghĩa và sự tử tế vẫn đang âm thầm lan tỏa, nhắc nhở chúng ta rằng: giữa một cuộc đời nhiều biến động, chỉ có tình thâm và những giá trị truyền thống mới là điều ở lại sau cùng.